Góc Đường Thi :
Năm mươi bài NGŨ NGÔN TỨ TUYỆT bất hủ (1)
熟 讀 唐 詩 三 百 首， Thục độc Đường thi tam bá thủ,
不 會 吟 詩 也 會 吟。 Bất hội ngâm thi dã hội ngâm !
Có nghĩa :
Thơ Đường đọc thuộc ba trăm bài,
Chẳng biết ngâm thơ cũng biết ngay !
Đó là hai câu thơ trong bài tựa của quyển "Đường Thi Tam Bá Thủ 唐 詩 三 百 首" đầu tiên được Hành Đường Thoái Sĩ TÔN THÙ 蘅 塘 退 士 孫 洙 cùng bà vợ kế là TỪ LAN ANH 徐 蘭 英 cùng nhau biên soạn vào những năm Càn Long của đời nhà Thanh, để làm sách giáo khoa dạy cho các con em và sĩ tử mới học làm thơ. Ý của 2 câu thơ trên là : Nếu đọc thuộc được cả ba trăm bài thơ Đường trong quyển sách nầy, thì dù không biết làm thơ cũng sẽ biết ngâm nga thơ thẩn! Có nghĩa là...
Cứ đọc tới đọc lui cho thuộc các bài thơ trước đi; trong qúa trình đọc thơ và ngâm nga tới lui đó, thì hồn thơ sẽ nảy sinh, ý thơ sẽ manh nha, cảm hứng sẽ tự nhiên tìm về, tâm hồn sẽ bay bổng, và nàng thơ từ thiên cổ sẽ trổi dậy trong ta để cho ta cảm nhận được hết những thi vị của cuộc sống chung quanh một cách nên thơ đáng yêu hơn, và cũng sẽ cảm thấy cuộc sống nầy đáng yêu đáng sống hơn lên... Quyển "Đường Thi Tam Bá Thủ 唐 詩 三 百 首" nầy còn lưu truyền cho đến hiện nay và hiện diện trên khắp thế giới nơi nào có người Hoa, và cũng là sách gối đầu giường cho tất cả những ai thích ngâm nga, yêu mến và say mê đối với thơ Đường như là... tôi vậy !
Nào, ta sẽ bắt đầu bằng những bài thơ Ngũ Ngôn Tuyệt Cú nhé, và bây giờ là tháng Mười, là mùa Thu trong năm và cũng là mùa thẩn thơ mơ mộng của thi nhân, nhất là những người đang tha phương cầu thực như chúng ta hiện nay nơi xứ lạ quê người với nỗi sầu thu trên đất khách, và càng thấm thía hơn khi có làn gió thu hắt hiu lạnh lùng thổi đến với đàn nhạn bay về phương nam in bóng trên nền trời xanh thẳm, như trong bài :
1.THU PHONG DẪN 秋風引 của Lưu Vũ Tích 劉禹錫 sau đây :
何 處 秋 風 至？ Hà xứ thu phong chí ?
蕭 蕭 送 雁 群。 Tiêu tiêu tống nhạn quần.
朝 來 入 庭 樹， Triêu lai nhập đình thọ,
孤 客 最 先 聞。 Cô khách tối tiên văn.
Bản viết tay của ĐCĐ năm 1972
* Chú thích :
- Dẫn 引 : là Tên của một loại, một thể tài của thơ ca và âm nhạc ngày xưa. Ngoài DẪN ra, ta còn có KHÚC 曲 (như Tái Hạ Khúc 塞 下 曲); HÀNH (như Tì Bà Hành 琵 琶 行)...
- Tiêu Tiêu 蕭 蕭 : là từ Tượng thanh chỉ tiếng gió thu hiu hắt thổi vào cây cỏ lá hoa nghe "xào xào, xạt xạt"...
- Triêu Lai 朝 來 : chỉ Buổi sáng, là Sáng nay. Chữ 朝 nếu đọc là TRIỀU (có dấu huyền) thì có nghĩa là Đi chầu, là Triều Đại 朝 代.
- Đình Thọ 庭 樹 : là Cây được trồng trong vòng rào trong sân nhà.
- Cô Khách 孤 客 : Người khách cô đơn nơi xứ lạ quê người. Trong bài thơ, thi nhân Lưu Vũ Tích tự ví mình là "Cô khách".
- Văn 聞 : Gồm có bộ MÔN 門 và chữ NHĨ 耳 ở giữa, với Hội Ý là : Chỏ lổ tai ra cửa (để nghe ngóng); Nên VĂN 聞 là Nghe.
* Nghĩa bài thơ :
BÀI DẪN về GIÓ THU
Gió thu từ đâu, từ xứ nào thổi đến nơi đây ? mà...
Nghe xạt xào như đang đưa tiễn đàn nhạn trên trời (bay về Nam để tránh lạnh).
Sáng nay lại lao xao luồn vào trong cây lá trong sân nhà, khiến cho...
Người khách cô đơn xa nhà (là ta đây) nghe và cảm nhận trước hơn ai cả !
* Diễn Nôm :
THU PHONG DẪN
Gió thu từ đâu thổi đến ?
Hắt hiu đưa tiễn nhạn bầy,
Sáng nay luồn vào cây lá,
Lữ khách hay trước hơn ai !
Lục bát :
Từ đâu thổi đến gió thu ?
Hắt hiu đưa nhạn mịt mù bay cao.
Sáng nay cây lá lao xao,
Cô đơn lòng khách nao nao trước người !
2. NAM HÀNH BIỆT ĐỆ 南行別弟 của Vi Thừa Khánh 韋承慶 :
澹 澹 長 江 水， Đạm đạm Trường giang thủy,
悠 悠 遠 客 情。 Du du viễn khách tình.
落 花 相 與 恨， Lạc hoa tương dữ hận,
到 地 一 無 聲。 Đáo địa nhất vô thinh !
Bản viết tay của ĐCĐ năm 1972
* Chú thích :
- VI THỪA KHÁNH 韋 承 慶 (640-706), tự là Diên Hưu, người đất Dương Võ, Trịnh Châu đời Đường (thuộc Huyện Nguyên Dương, tỉnh Hà Nam hiện nay). Cha là Tể Tướng VI TƯ KHIÊM 韋 思 謙. Vốn là dòng dõi Đỗ Lăng ở đất Kinh Triệu thuyên cư về phía nam. Ông là Tiến sĩ cập đệ, là Tễ Tướng dưới triều Võ Tắc Thiên.
- Đạm Đạm 澹 澹 : Hình dung từ, chỉ dòng nước "lững lờ, nhấp nhô".
- Du Du 悠 悠 : là Dằng dặc, miên man.
* Nghĩa bài thơ :
TỪ GIẢ EM TRAI ĐI VỀ PHƯƠNG NAM
Nước sông Trường Giang lững lờ trôi một cách vô vị (đạm đạm) cũng như...
Cái tình của kẻ xa quê hương dằng dặc và dai dẵng kia (du du).
Cánh hoa rụng cũng tựa như cái hận của kẻ xa quê...
Âm thầm rơi trên mặt đất mà chẳng buồn gây nên một tiếng động nào cả !
Ví hoa rụng như lòng của kẻ bị biếm phải lưu vong, oán hận mà âm thầm không thể bày tỏ cùng ai được ! Năm Thần Long nguyên niên (705) đời Đường Trung Tông, Vi Thừa Khánh bị biếm xuống đất phương nam (Quảng Đông) Bài thơ được làm khi chia tay cùng em trai trước lúc lên đường xuôi nam.
DIỄN NÔM :
NAM HÀNH BIỆT ĐỆ
Lơ lửng nước Trường Giang,
Mênh mang tình viễn khách.
Hoa rụng hận chứa chan,
Im lìm không oán trách !
Lục bát :
Lửng lơ giòng nước Trường Giang,
Như tình viễn khách mênh mang bời bời.
Hận cùng như cánh hoa rơi,
Âm thầm trên mặt đất rồi lặng yên !
3. TẢO THU ĐỘC DẠ 早 秋 獨 夜 của Bạch Cư Dị :
井 梧 涼 葉 動， Tỉnh ngô lương diệp động,
鄰 杵 秋 聲 發。 Lân chử thu thanh phát.
獨 向 檐 下 眠， Độc hướng thiềm hạ miên,
覺 來 半 牀 月。 Giác lai bán sàng nguyệt.
* Chú thích :
- TẢO THU ĐỘC DẠ 早 秋 獨 夜 : Một mình trong đêm đến sáng mùa Thu, là "Trong đêm Thu một mình đến sáng. Cũng có nghĩa "Đầu Thu, đêm ngủ một mình".
- Tỉnh Ngô 井 梧 : Cây ngô đồng bên bờ giếng.
- Lân Chử 鄰 杵 : Tiếng chày đập khi giặt đồ của lối xóm.
- Thiềm 檐 : Cái mái hiên nhà.
* Nghĩa bài thơ :
Một Mình Trong Đêm Đầu Thu
Lá của cây ngô đồng đã lay động bên giếng thu mát mẻ.
Tiếng chày giặt vải (để may áo ngự hàn) bên hàng xóm đã khơi động tiếng thu.
Ta một mình nằm ngủ dưới mái hiên nhà...
Khi giật mình thức giấc thì ánh trăng xế đã chiếu xeo xéo nửa giường ngủ của ta rồi !
Câu đầu của bài thơ "井 梧 涼 葉 動 Tỉnh ngô lương diệp động", làm ta nhớ đến hai câu thơ cổ là "梧 桐 一 葉 落，天 下 盡 知 秋 Ngô đồng nhất diệp lạc, thiên hạ tận tri thu", có nghĩa : "Chỉ cần một lá ngô đồng rơi rụng, thì cả thiên hạ đều biết là mùa Thu đã đến rồi !" Trong Truyện Kiều, cụ Nguyễn Du cũng mượn ý nầy để chuyển tiếp từ Hạ sang Thu khi Thúc Sinh về thăm vợ cả là Hoạn Thư :
Thú quê thuần hức bén mùi,
Giếng vàng đã rụng một vài lá ngô.
* Diễn Nôm :
TẢO THU ĐỘC DẠ
Giếng ngô hắt hiu cành lá,
Tiếng chày đập vải thu sang.
Một mình dưới hiên say ngủ,
Giật mình trăng đã nửa sàng.
Lục bát :
Lá ngô lay động giếng vàng,
Tiếng chày đập vải thu sang láng giềng.
Một mình nằm ngủ dưới hiên,
Giật mình tỉnh giấc trăng nghiêng nửa giường !
(CÒN TIẾP)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét