Tiếp nối những bài thơ bát cú độc đáo, mời đọc tiếp những bài tứ tuyệt cũng rất đặc sắc của nữ sĩ Ngô Chi Lan sau đây.
5. Bài XUÂN QUANG THỤY GIÁC NGẪU THÀNH 春 光 睡 覺 偶 成 :
春 光 睡 覺 偶 成 Xuân Quang Thụy Giác Ngẫu Thành
閒 庭 風 雨 過， Nhàn đình phong vũ qúa,
睡 覺 無 人 共。 Thụy giác vô nhân cộng.
深 院 靜 陰 陰， Thâm viện tịnh âm âm,
寒 簾 辰 自 動。 Hàn liêm thần tự động.
* Chú thích :
- Ngẫu Thành 偶 成 : là Ngẫu nhiên mà thành, ý nói "Đạt thành một cách tự nhiên không bị gò bó gì cả", nên XUÂN QUANG THỤY GIÁC NGẪU THÀNH 春 光 睡 覺 偶 成 có nghĩa: Bài thơ được làm nên một cách tự nhiên sau một giấc ngủ dậy chợt thấy ánh nắng của mùa xuân.
- Nhàn Đình 閒 庭 : NHÀN ở đây có nghĩa là trống không; ĐÌNH là sân trong khuông viên nhà ở, nên NHÀN ĐÌNH là Sân vườn trống vắng.
- Vô Nhân Cộng 無 人 共 : là không có ai để chia sẻ.
- Tịnh Âm Âm 靜 陰 陰 : là Yên tịnh và lặng ngắt như tờ.
- Thần 辰 : là Rung động, lay động.
* Nghĩa bài thơ :
Thơ Ngẫu Thành Trong Một Buổi Sáng Xuân Vừa Thức Giấc.
Sau cơn mưa gió của đêm qua đã đi qua, sân đình thật vắng lặng trống trải; Ta thức giấc nhưng không có ai cùng chia sẻ cảnh sáng Xuân nầy. Đình viện như sâu thăm thẳm yên tịnh và lặng ngắt như tờ; Bức rèm lạnh lẽo chập chờn như muốn lay động vì gió sớm.
Cảnh sáng Xuân vô cùng nên thơ và vắng lặng, yên tịnh đến não người vì không có ai cùng chia sẻ, không như cuộc sống lứa đôi bình thường của dân gian luôn có chồng vợ hủ hỉ bên nhau. Cuộc sống cao sang trong cung sâu có khác nào cuộc sống của một ẩn sĩ nơi nuí cao rừng thẳm. Ta hãy nghe Mạnh Hạo Nhiên một ẩn sĩ đời Đường chia sẻ trong một sáng Xuân khi vừa thức giấc:
春 眠 不 覺 曉， Xuân miên bất giác hiểu,
處 處 聞 啼 鳥。 Xứ xứ văn đề điểu,
夜 來 風 雨 聲， Dạ lai phong vũ thanh,
花 落 知 多 少。 Hoa lạc tri đa thiểu?
Có nghĩa :
Đêm Xuân ngủ quên sáng,
Chim hót khắp nơi nơi !
Đêm qua dường mưa gió,
Bao nả cánh hoa rơi ?!
Cuộc sống của một ẩn sĩ còn nên thơ đầy thi ý với chim hót hoa rơi, hơn là cuộc sống lạnh lùng lặng ngắt đến chỉ có nghe được... tiếng rèm lay động mà thôi !
* Diễn Nôm :
XUÂN QUANG THỤY GIÁC NGẪU THÀNH
Sân vắng sau mưa gió,
Thức giấc chẳng ai cùng.
Viện sâu thêm vắng lặng,
Rèm lạnh tựa rung rung !
Lục bát :
Sau đêm mưa gió sân nhàn,
Một mình thức giấc bàng hoàng riêng ta.
Viện sâu lặng ngắt gió qua,
Rèm như lay động là đà bên song !
6. Hai bài thơ THÁI LIÊN KHÚC 采 蓮 曲 :
其 一 Kỳ I
相 看 綠 鬢 年， Tương khan lục mấn niên,
無 事 采 溪 蓮。 Vô sự thái khê liên.
小 姑 嬌 不 語， Tiểu cô kiều bất ngữ,
帶 笑 學 撐 船。 Đới tiếu học sanh thuyền !
其 二 Kỳ II
蓮 花 遠 近 香， Liên hoa viễn cận hương,
采 采 總 山 娘。 Thái thái tổng sơn nương.
莫 遣 風 吹 鬢， Mạc khiển phong xuy mấn,
冰 肌 原 自 涼。 Băng cơ nguyên tự lương !
* Chú thích :
- THÁI LIÊN KHÚC 采 蓮 曲 là Khúc hát Hái sen.
- Lục Mấn 綠 鬢 : là Tóc mai còn xanh, là chỉ tuổi còn trẻ.
- Khê Liên 溪 蓮 : là Sen mọc trong khe nước.
- Sanh Thuyền 撐 船 : là Chống thuyền, chèo thuyền, là bơi xuồng.
- Sơn Nương 山 娘 : là Cô gái miền núi.
- Mạc Khiển 莫 遣 : là Đừng khiến; có nghĩa "Đừng để cho...".
- Băng Cơ 冰 肌 : là Da thịt trắng như băng tuyết.
* Nghĩa Bài Thơ :
KHÚC HÁT HÁI SEN
Bài I
Đều cùng là các cô bé tuổi hãy còn xanh; rảnh rỗi không có việc gì làm nên cùng rủ nhau ra khe nước để hái sen. Một cô bé nhỏ đẹp đẽ thẹn thùa lặng thinh không nói gì cả, chỉ mỉm cười e thẹn mà học cách chống thuyền.
Bài II
Hoa sen gần hoa sen xa đều thoang thoảng mùi hương, các cô hái sen đều cùng là dân của vùng núi nầy. Chớ để cho gió thổi tóc mai cho mát, tự làn da trắng tinh như tuyết của các cô cũng đã mát mẻ lắm rồi!
Qủa là môt bức tranh hái sen nên thơ của các cô bé miền núi ngây thơ chất phác trong trắng e thẹn một cách thật dễ thương, không diễm tình gợi cảm như nàng thiếu nữ hái sen của Bạch Cư Dị, gặp chàng cả thẹn cúi đầu làm rớt cả trâm ngọc xuống ao sen...
菱 葉 縈 波 荷 颭 風， Lăng diệp oanh ba hà chiếm phong,
荷 花 深 處 小 船 通。 Hà hoa thâm xứ tiểu thuyền thông.
逢 郎 欲 語 低 頭 笑， Phùng lang dục ngữ đê đầu tiếu,
碧 玉 搔 頭 落 水 中。 Bích ngọc tao đầu lạc thủy trung.
Có nghĩa :
Sóng vờn lá ấu gió lay sen,
Trong đám hoa xa thuyền nhỏ len.
Muốn nói gặp chàng cười cả thẹn,
Cúi đầu trâm ngọc rớt ao sen !
Một thẹn thùa ngây thơ trong sáng; một e thẹn diễm tình khi gặp ý trung nhân. Các cô gái hái sen qủa thật rất đáng yêu ở mọi nơi, mọi mặt...
Diễn Nôm :
THÁI LIÊN KHÚC
Bài I
Nhìn nhau đều tuổi hoa niên,
Rảnh rang vô sự hái sen khe nhà.
Cô em e thẹn như hoa,
Lặng thinh cười mĩm học qua chống thuyền.
Bài II
Hương sen thoang thoảng xa gần,
Các cô miền núi hái gần hái xa.
Tóc mai chẳng đợi gió qua...
Da trắng như tuyết mát xa mát gần !
7. Bài thơ CHUYẾT TÁC THU HẠ QUAN THƯ 拙 作 秋 下 觀 書 :
拙 作 秋 下 觀 書 CHUYẾT TÁC THU HẠ QUAN THƯ
開 卷 涼 陰 下， Khai quyển lương âm hạ,
容 光 照 月 明。 Dung quang chiếu nguyệt minh.
靜 中 心 易 動， Tĩnh trung tâm dị động,
落 葉 作 秋 聲。 Lạc diệp tác thu thinh.
* Chú thích :
- CHUYẾT TÁC 拙 作 : là Sáng tác vụng về (Đây chỉ là nói khiếm tốn);
THU HẠ QUAN THƯ 秋 下 觀 書 là Ngồi đọc sách dưới đêm thu.
- Khai Quyển 開 卷 : là Mở quyển sách ra.
- Lương Âm 涼 陰 : LƯƠNG là Mát; ÂM là Râm. LƯƠNG ÂM là Râm mát.
- Dung Quang 容 光 : là Vẻ mặt sáng sủa, dung mạo tươi tắn.
- Tĩnh Trung 靜 中 : là Trong sự yên tĩnh.
- Thu Thinh 秋 聲 : là Tiếng thu (thường chỉ tiếng gió hay tiếng lá rụng).
* Nghĩa bài thơ :
Sáng tác vụng về : Ngồi Đọc Sách Dưới Đêm Thu
Mở quyển sách ra đọc dưới đêm thu râm mát, Dung mạo của ta cũng cùng sáng tỏ như là vầng trăng sáng vậy. Trong cõi tĩnh lặng nầy lòng cũng rất dễ lay động, vì chỉ tiếng của một chiếc lá rơi cũng làm nên tiếng động của mùa Thu.
Ý thơ có vẻ cao siêu như một ý Thiền lồng trong lời lẽ đơn sơ mộc mạc dễ hiểu. Ngô Chi Lan qủa là một nữ sĩ có chiều sâu tâm hồn như một cao sĩ trong làng học thuật; chả trách bà được vua Lê Thánh Tông phong làm Phù Gia Nữ Học Sĩ dạy các cung nữ trong cung học hành.
* Diễn Nôm :
CHUYẾT TÁC THU HẠ QUAN THƯ
Mở quyển dưới đêm Thu,
Trăng sáng vẻ ôn nhu,
Tĩnh lặng lòng lay động,
Lá rụng gợi tiếng Thu.
Lục bát :
Quyển vàng mở dưới đêm Thu,
Dung quang cùng sáng như thu đêm này.
Trong yên dễ động lòng lay,
Một chiếc lá rụng ai hoài tiếng Thu !
8. Bài thơ ĐỀ VỆ LINH SƠN 題 衛 靈 山 :
衛 靈 春 樹 白 雲 閒， Vệ Linh xuân thụ bạch vân nhàn,
萬 紫 千 紅 艷 世 間。 Vạn tử thiên hồng diễm thế gian.
銕 馬 在 天 名 在 史， Thiết mã tại thiên danh tại sử,
英 雄 凜 凜 滿 江 山。 Anh hùng lẫm lẫm mãn giang san.
* Chú thích :
- ĐỀ VỆ LINH SƠN 題 衛 靈 山 : là "Bài thơ đề núi Vệ Linh".
VỆ LINH 衛 靈 : là ngọn núi lớn đầu tiên của dãy Tam Đảo về phía đông nam, nằm trên địa phận huyện Sóc Sơn, còn được gọi là Núi Mã, núi Đền, núi Sóc.
- Vạn Tử Thiên Hồng 萬 紫 千 紅 : Ta nói là Muôn hồng ngàn tía.
- Thiết Mã 銕 馬 : là Ngựa sắt. Đây là chữ THIẾT 銕 cổ, ít thông dụng.
- Lẫm Lẫm 凜 凜 : là Lẫy lừng, làm cho người ta phải kính phục.
* Nghĩa bài thơ :
Bài Thơ Đề Núi VỆ LINH
Mây trắng và cây cỏ vào Xuân trên núi Vệ Linh trông rất nhàn tản; Muôn hồng ngàn tía rực rỡ như muốn làm đẹp cho thế gian. Khi ngựa sắt đã về trời và danh tiếng thì còn ghi lại trong sử sách; cái uy danh anh hùng vẫn còn lừng lẫy mãi khắp cả núi sông.
Đề Vệ Linh Sơn, nhắc đến Thánh Giống nhưng lời lẽ khung cảnh rất nên thơ nhàn nhã với muôn hồng ngàn tía của hoa cỏ vào Xuân, không một chút sắt máu nào cả khi ngựa sắt đã về trời và thanh danh thì còn ghi lại trong sử sách của người đời mão mãi...
* Diễn Nôm :
ĐỀ VỆ LINH SƠN
Vệ Linh nhàn tản trắng mây Xuân,
Muôn tía ngàn hồng đẹp thế nhân.
Ngựa sắt về trời danh để sử,
Anh hùng lừng lẫy khắp non sông !
Lục bát :
Vệ Linh mây trắng cây Xuân,
Muôn hồng ngàn tía đua tranh đẹp dời.
Danh còn đó, Ngựa về trời,
Anh hùng lừng lẫy một thời núi sông !
Xin được khép lại trang thơ của nữ sĩ Ngô Chi Lan ở đây. Nguyện hương hồn của nữ sĩ sẽ sống mãi và theo mãi với dòng thời gian và với dòng văn học cổ của nước nhà .
Trân trọng,
杜 紹 德
Đỗ Chiêu Đức
