Giáo Dục luôn luôn là đề tài muôn thuở gắn liền với đời sống con người. Bất cứ nơi đâu trên trái đất, bất cứ màu da nào, dân tộc nào đều cũng có một nền giáo dục riêng biệt, đặc trưng của mình. Ngay cả trong mỗi gia đình đều có một nề nếp riêng của gia đình đó, mà người chủ gia đình là đầu tàu dẫn dắt theo cái hướng đi của gia đình mình và của cái xã hội mà gia đình mình đang hiện hữu. Nên từ ngàn xưa ông bà ta cũng đã cảnh báo là: "Dưỡng bất giáo, phụ chi quá. Giáo bất nghiêm, sư chi đọa" 養不教，父之過。教不嚴，師之惰。Có nghĩa: "Nuôi mà không dạy là lỗi của người cha. Dạy mà không nghiêm, là do sự biếng nhác của người Thầy." Vậy nên...
Muốn Giáo Dục có hiệu qủa tốt, thì cần phải kết hợp chặt chẽ giữa người dạy, người học và người theo dõi đôn đốc nữa! Tức là phải kết hợp giữa Học Đường và Gia Đình, phải điều phối hợp lý chặt chẽ giữa Học Sinh, Thầy Cô Giáo và Phụ Huynh! GIÁO DỤC luôn là vấn đề trọng tâm, tế nhị và lâu dài, không phải trong một ngày một buổi mà đem lại hiệu qủa trông thấy được.
Bây giờ thì ta hãy thử Chiết Tự để tìm hiểu một cách thấu đáo hơn về 2 chữ GIÁO DỤC nhé !
* GIÁO 教 là chữ Hội Ý, theo diễn tiến của chữ viết như sau :
Giáp Cốt Văn Kim Văn Đại Triện Tiểu Triện Lệ Thư
Ta thấy các chữ trên ...
Bên Trái phía trên là 2 dấu chéo chỉ SỰ KIỆN, phía dưới là hình chữ Tử 子 là NGƯỜI, là Thằng Nhỏ. Bên Phải là hình của một Người hai tay dang ra, tay phía trên có cầm một cây Roi giơ cao như đang chỉ huy. HỘI Ý những hình trên lại: Trong xã hội nô lệ, thường thì chủ nô lệ phải cầm roi để chỉ huy, ra lệnh, dạy bảo đám người nô lệ. Nên ...
GIÁO 教 đầu tiên có nghĩa là Chỉ Bảo, Ra Lệnh. Như :
- GIÁO HUẤN 教訓: là Dạy Dỗ, chỉ bảo, bắt buộc phải làm theo. Huấn còn có nghĩa là Huấn Tập, Huấn luyện cho thành thạo. Nghĩa phát sinh hiện nay thì Giáo Huấn có nghĩa là: Dạy cho một bài học cho nên thân!
- GIÁO ĐẠO 教導: Chữ ĐẠO 導 nầy có bộ THỐN 寸 là Tấc ở dưới, Ý chỉ dò dẵm từng tấc đất một. Nên ĐẠO là Chỉ Dẫn để đi cho đúng Đường là Hướng Đạo đó nên GIÁO ĐẠO là Dạy dỗ và Hướng dẫn để đi cho đúng với con đường phải đi.
- GIÁO DƯỠNG 教養: Chữ DƯỠNG có bộ THỰC 食 bên dưới, nên Dưỡng là Cho Ăn, là NUÔI nên GIÁO DƯỠNG là Nuôi Dạy.
Nuôi dạy là phạm vi của Gia đình, của Cha mẹ đối với Con cái, nhưng nghĩa rộng của Giáo Dưỡng là Giáo dục và Bồi Dưỡng. Có nghĩa dạy xong rồi, còn phải củng cố bồi dưỡng cho kiến thức được vững chắc lâu dài!
- GIÁO HỌC 教學 : là DẠY và HỌC, nên Giáo Học là Dạy Học. Công Việc Giáo Học là Công việc truyền thụ kiến thức cho người khác, nhưng GIÁO HỌC cũng có nghĩa Dạy tức là Học đó. Càng DẠY thì lại càng HỌC được nhiều kiến thức hơn, càng Giỏi hơn ra.
Đó là chung quanh các chữ GIÁO mà có liên quan đến DỤC. Vậy DỤC là gì? Ta hãy xem nguồn gốc của chữ DỤC dưới đây:
Đại Triện Tiểu Triện Lệ Thư
Ta thấy :
* Chữ Đại Triện: Có bộ MẪU 母 là Mẹ bên trái, bên phải là chữ Tử 子 là Con lật ngược đầu xuống, dưới cùng là chữ Tiểu 小 là Nhỏ. Ý chữ là : Bà mẹ đang sanh ra đứa con nhỏ, nên chữ Tử 子 mới để ngược đầu trở xuống. Và chữ DỤC 育 ở đây có nghĩa là SANH RA. Như :
- Sinh Dục 生育 nghĩa như Sinh Sản.
- Tiết Dục 節育 là Hạn chế Sinh đẻ.
- Đoạn Dục 斷育 là Nghỉ đẻ luôn !
* Chữ Tiểu Triện : Phần trên là chữ TỬ 子 trở ngược đầu, phần dưới là bộ NHỤC 肉 là THỊT,( được viết cách điệu như chữ Nguyệt 月 là Trăng ). Ý chữ là : Đang đút cho đứa bé ăn thịt, nên DỤC 育 có nghĩa là NUÔI NẤNG như :
- Dưỡng Dục 養育 : là từ kép của Nuôi, là Nuôi Nấng.
- Đức Dục 德育 : Nuôi Nấng về mặt Đạo Đức.
- Trí Dục 智育 : Nuôi Nấng về mặt Trí Thức.
- Thể Dục 體育 : Nuôi Nấng cho cơ thể Khỏe Mạnh.
- Mỹ Dục 美育 : Nuôi Nấng về khiếu Thẩm Mỹ.
.... và cuối cùng là ...
- GIÁO DỤC 教育 : Là Nuôi Nấng về mặt Dạy Dỗ.
Nhưng, Nuôi như thế nào? Nuôi bằng cách rèn luyện cho người được nuôi có được Phẩm Chất Đạo Đức Tốt (Đức Dục). Nuôi bằng cách truyền thụ cho người được nuôi mở mang trí hóa với các kiến thức căn bản (Trí Dục). Nuôi cho người được nuôi có được một cơ thể cường tráng (Thể Dục) và có được cái năng khiếu về thẩm mỹ mỹ thuật, biết thưởng thức được những cái đẹp của cuộc sống chung quanh ta (Mỹ Dục). Còn ...
DẠY thì phải ra sao? Dạy cho nắm bắt được kiến thức cơ bản của xã hội mà ta đang sống, có được một kỹ năng kiếm sống và biết sống cho đáng sống (Giáo Huấn). Dạy cho biết bồi dưỡng cập nhật và thích ứng với xã hội luôn luôn phát triển không ngừng (Giáo Dưỡng). Dạy cho biết phải đi đúng đường đúng hướng của đạo làm người trong tập thể mà ta đang sống (Giáo Đạo) và cuối cùng là Dạy cho ta biết phải luôn luôn học hỏi và không ngừng cầu tiến để thăng hoa hơn con người của bản thân ta (Giáo Học).
Cho nên ...
Giáo mà không Huấn sẽ không tinh, không giỏi được. Giáo mà không Dưỡng sẽ không lâu dài bền vững được. Giáo mà thiếu chỉ Đạo sẽ dễ bị chệch hướng, "Tẩu hỏa nhập ma", lầm đường lạc lối, còn Giáo mà không chịu trao dồi Học hỏi thêm sẽ bị lạc hậu ngay, như câu nói:
Học như nghịch thuỷ hành chu, 學如逆水行舟，
Bất tiến tắc thoái dã 不進則退也！
Có nghĩa :
- Chuyện học hành như là đang đi thuyền nước ngược vậy,
- Nếu không cố gắng tiến lên, thì sẽ bị nước đẩy cho lùi trở xuống! (chớ không thể đứng một chỗ được!)
Hai chữ GIÁO DỤC thấy như đơn giản, nhưng lại bao hàm đầy đủ các mặt NUÔI DẠY cần thiết để đào tạo con người, cho nên Công Tác Giáo Dục cũng là Công Tác vô cùng phức tạp và hết sức thiêng liêng và Hiệu Qủa Giáo Dục thì không phải là chuyện một ngày một buổi mà có được. Ngạn ngữ Trung hoa xưa có câu :
Nhất niên thọ đạo, 一年樹稻,
Thập niên thọ mộc, 十年樹木,
Bách niên thọ nhơn. 百年樹人！
Có nghĩa :
- Vì lợi ích trong một năm thì trồng lúa,
- Vì lợi ích của mười năm thì trồng cây,
- Vì lợi ích của trăm năm thì phải đào tạo con người !
Mong rằng những người làm Công Tác Giáo Dục phải biết cân nhắc, châm chước và trân trọng!
Đỗ Chiêu Đức
