Thiên Tình Sử của Hồ Xuân Hương & Nguyễn Du (tiếp theo)
Bài số 18: Thu Nhật Ký Hứng - Nguyễn Du
Nguyễn Du lại viết một bài thơ Thu Nhật Ký Hứng, mở đầu bằng chữ Tây Phong đáp lại bài thơ Thu Nhật Tức Sự của Hồ Xuân Hương:
Gió Tây mới đến, anh vẫn chưa về
Mà đã thấy khí trời lạnh lắm.
Non sông nước cũ ngắm trông buổi chiều tà.
Dù có xa em thân thế mặc như đám mây trôi nổi.
Giật mình sợ cái cảnh già đến,
Đêm qua tiếng gió thu ở đâu nổi lên.
Cười mình đầu bạc mà còn vụng thu xếp,
Để lá vàng rơi rụng đầy sân.
Gió Tây ám chỉ Tây Sơn, bài thơ còn ký thác tâm sự Nguyễn Du:
Vì Tây Sơn ra Bắc nên chàng chưa về Thăng Long, không khí chính trị làm cho lòng dạ tái tê. Nhìn non nước cũ nhà Lê thời vận đã tàn, ở quê mình mà cũng như quê người, thân phận tha hương vẫn như đám mây trôi nỗi (khóc cười theo thời thế, im lặng giữ thân) Sợ rằng tuổi ngày một cao mà chưa làm nên việc gì, Đêm trước có nghe gió thu, từ phương Nam
Lạy trời cho chóng gió Nồm,
Để thuyền chúa Nguyễn dong buồm thẳng ra
mọi người đều hay biết.
Tự trách mình bạc đầu còn vụng tính, để cho lá vàng rơi rụng đầy sân.
Ngày Thu Cảm Hứng
Thu Nhật Ký Hứng
Gió Tây mới đến khách chưa về,
Khí lạnh mười phần dạ tái tê.
Nước cũ non sông trời lặng ngắm,
Quê người thân thế gửi mây che.
Cái già chợt sợ nay đà đến,
Thu đến nơi nơi đêm trước nghe.
Tự trách bạc đầu ta vụng tính,
Lá vàng rơi rụng, rụng đầu hè.
*
Tây phong tái đáo bất qui nhân,
Đốc giác hàn uy dĩ thập phần.
Cố quốc hà sơn khan lạc nhật,
Tha hương thân thế thác phù vân.
Hốt kinh lão cảnh kim triêu thị,
Hà xứ thu thanh tạc dạ vân,
Tự thẩn bạch đầu khiếm thu thập
Mãn đình hoàng lạc diệp phân phân.
Thơ chữ Hán Nguyễn Du, Thanh Hiên thi tập. Nhất Uyên dịch thơ.
Chú giải:
Bạch đầu: 白 頭, Nguyễn Du thường tả mình đầu bạc, có lẽ ông bị bệnh bạc tóc sớm. Thế kỷ 18,19 tuổi thọ trung bình người Việt Nam chỉ trên năm mươi. Đặc biệt làng Tiên Điền có tục ăn lão năm 53 tuổi, trên tuổi này được xếp vào hạng trưởng lão, ăn trên ngồi trước trong làng. Anh em Nguyễn Du chỉ sống trên dưới 55 tuổi.
Tha hương: 他 鄉, Nguyễn Du còn ở Hà Tỉnh, đang nghĩ chuyện tha hương, vào Nam theo Chúa Nguyễn Ánh.
Tham khảo Bản chữ Hán, Thơ chữ Hán Nguyễn Du, Trần Văn Nhĩ dịch thơ, bài số 111, trang 238,NXB Văn Nghệ, 2007.
Bản chữ Hán, Ngân Triều soạn:
秋 日 寄 興
Thu Nhật Ký Hứng
西 風 再 到 不 歸 人
Tây phong tái đáo bất quy nhân
頓 覺 寒 威 已 十 分
Đốn giác hàn uy dĩ thập phân
故 國 河 山 看 落 日
Cố quốc hà sơn khan lạc nhật
他 鄉 身 世 托 浮 雲
Tha hương thân thế thác phù vân
忽 驚 老 景 今 朝 是
Hốt kinh lão cảnh kim triêu thị
何 處 秋 聲 昨 夜 聞
Hà xứ thu thanh tạc dạ văn
自 哂 白 頭 欠 收 拾
Tự thẩn bạch đầu khiếm thu thập
滿 庭 黃 葉 落 紛 紛
Mãn đình hoàng diệp lạc phân phân.
*
Dịch nghĩa: Ghi hứng ngày Thu
Gió thu tới chưa được về,
Chợt nghe rét mướt sắt se gấp mười.
Chiều tà non nước trông vời,
Quê người thân thế nổi trôi không nhà.
Sáng nay chợt sợ cảnh già,
Tiếng thu xào xạc đêm qua chốn nào.
Trách mình vụng tính bạc đầu,
Lá vàng lả tả xạc xào đầy sân.
*
Gió Thu lại về, nhưng tác giả chưa được nghỉ ngơi. Cái lạnh như lạnh thêm gấp mưòi. Niềm nhớ quê làm người xa quê thấy mình như mây nổi, thấy sợ cảnh già, chẳng còn biết tiếng thu ẩn náu nơi nào. Chỉ còn trách mình vụng tính. Đầy sân lá vàng rơi lã tã.
gle
*
Ngân Triều cảm đề bài Thu Nhật Ký Hứng:
Gió Tây mới đến, vẫn xa quê,
Lãng đãng khí trời lạnh tái tê.
Nước cũ chiều tà như gấm vóc,
Chạnh lòng thân thế, mây lê thê.
Cảnh già sợ lắm nay đà biết,
Tiếng gió thu đâu lại trở về.
Đầu bạc tự trào còn vụng tính,
Lá vàng rơi xào xạc đầy hè.
Ngân Triều.
***
Ảnh minh họa có hỗ trợ của A
Nước cũ chiều tà như gấm vóc,
Tha hương thân thế, mây lê thê.
Ngân Triều/ Ảnh minh họa Goo
