Góc Việt Thi :
Thơ CAO BÁ QUÁT (3) (Tiếp theo)
*****
6. BỆNH TRUNG HỮU HỮU NHÂN CHIÊU ẨM TỊCH THƯỢNG TÁC 病 中 有 友 人 招 飲 席 上 作 :
病 中 有 友 人 招 飲 席 上 作 BỆNH TRUNG HỮU HỮU NHÂN CHIÊU ẨM TỊCH THƯỢNG TÁC
每 約 春 還 載 酒 從， Mỗi ước xuân hoàn tải tửu tùng,
春 還 無 信 復 無 蹤。 Xuân hoàn vô tín phục vô tung.
客 中 對 鏡 三 分 瘦， Khách trung đối kính tam phân sấu,
病 裏 看 花 一 樣 慵。 Bệnh lý khan hoa nhất dạng dung.
入 世 功 名 渾 墜 甑， Nhập thế công danh hồn truỵ tắng,
傳 家 書 史 漫 屠 龍。 Truyền gia thư sử mạn đồ long.
時 人 誤 許 文 章 價， Thời nhân ngộ hứa văn chương giá,
欲 把 衰 顏 換 醉 容。 Dục bả suy nhan hoán tuý dung.
* Chú thích :
- Chiêu Ẩm 招 飲 : là "Chiêu đãi Ẩm tửu", là Mời đi uống rượu.
- Tịch Thượng Tác 席 上 作 : là "Làm (thơ) trên bàn tiệc".
- Mỗi Ước 每 約 : ƯỚC là Hẹn ước, nên MỖI ƯỚC là Mỗi lần ước hẹn.
- Tải Tửu 載 酒 : TẢI là Vận tải, là Chuyên chở; nhưng TẢI TỬU có nghĩa là "Mang theo rượu" chớ không phải là Chuyên chở rượu.
- Dung 慵 : là DUNG LÃN 慵 懶 là Biếng nhác, mệt mỏi, không có hứng thú.
- Trụy Tắng 墜 甑 : TRỤY là Tuột, Rơi, Rớt; TẮNG là Cái Chõ, cái Nồi bằng đất nung dùng để nấu đồ ăn. TRỤY TẮNG là Cái nồi đất rớt (bể). Điển nầy có xuất xứ từ Hậu Hán Thư, Quách Thái Truyện《後 漢 書· 郭 泰 傳》như sau: "Đời Hán Hoàn Đế, có một ẩn sĩ là Mạnh Mẫn quẩy một cái nồi đất đi trên đường; Nồi bị rớt xuống đất bể tan, nhưng Mạnh Mẫn vẫn cứ đi thẳng không nhìn lại. Quách Thái đi qua lấy làm lạ hỏi, thì Mạnh Mẫn đáp rằng: “Nồi đã bể rồi, nhìn lại có ích gì đâu?” Ý là : Chuyện đã lỡ vỡ rồi cứ cho qua luôn đi, hối tiếc thì có ích gì đâu!
- Đồ Long 屠 龍 : là Giết Rồng. Có xuất xứ từ sách《Trang Tử. Liệt Ngự Khấu 莊 子· 列 禦 寇》như sau: Chu Bình Mạn mang ngàn vàng đi học kỹ thuật giết rồng ở nhà của Chi Ly Ích, mất ba năm mới học thành tài; nhưng khi về nhà thì chỉ ngồi không, đợi mãi cũng chẳng có ai đến mời mình đi giết rồng cả! Ý nói: Tốn tiền của và thời gian để học lấy cái bản lãnh siêu phàm nhưng lại không thực dụng.
- Ngộ Hứa 誤 許 : NGỘ là Nhầm lẫn; HỨA là Chấp nhận. NGỘ HỨA là Chấp nhận một cách nhầm lẫn. Ý là : Đánh giá một cách sai lầm.
- Thời Nhân 時 人 : là Người đương thời; Người của lúc bấy giờ.
- Suy Nhan 衰 顏 : là Dung nhan Suy yếu, là Vẻ mặt tiều tụy; Túy Dung 醉 容 là Gương mặt của người say.
* Nghĩa bài thơ :
BÀI THƠ LÀM TRÊN TIỆC TRONG LÚC BỆNH MÀ CÓ BẠN MỜI UỐNG RƯỢU
- Mỗi lần ước hẹn với nàng xuân về đều phải mang theo rượu, nhưng...
- Nàng xuân trở về lại chẳng có chút tin tức nào báo trước cả!
- Nơi đất khách soi gương thấy dung nhan đã gầy đi ba phần...
- Trong lúc bệnh mà ngắm hoa nở thì vẫn cảm thấy biếng nhác như thường.
- Vào đời với công danh lỡ dỡ như là rớt bể cái nồi đất vậy. Còn...
- Sánh vở gia truyền thì khinh mạn như là nghề giết rồng vậy.
- Người đương thời lại nhầm lẫn đánh giá văn chương (ta) qúa cao, ta...
- Muốn đem cái dung nhan tiều tụy nầy đổi thành cái mặt của kẻ say rượu.
Qua bài thơ, ta thấy rõ tính chất tự phụ và cao ngạo của Cao Bá Quát mặc dù đang trong cơn bệnh hoạn, thể chất suy yếu nhưng giọng điệu thì lại rất lớn lối bất cần đời vì tự hào với cái sở học và cái tài hoa của mình với hai câu luận :
入 世 功 名 渾 墜 甑， Nhập thế công danh hồn truỵ tắng,
傳 家 書 史 漫 屠 龍。 Truyền gia thư sử mạn đồ long.
Không tỏ ra hối tiếc với những lần công danh lở dở đã qua vì "Nó chỉ như cái nồi đất rớt bể thì thôi, nuối tiếc thì có ích gì?! Ông tự tin vào gia thế thư hương và tài cao bát đấu của mình, mình có tài giết được cả rồng, chỉ là họ chưa biết đến hoặc thời cơ chưa đến mà thôi! Câu :
時 人 誤 許 文 章 價， Thời nhân ngộ hứa văn chương giá,
... Vừa khiêm nhường vừa tự phụ. Người đương thời đánh giá nhầm về tài văn chương của ta, ta không có giỏi như thế đâu (ta còn giỏi hơn thế đấy nữa!) Khi thời cơ đến thì sẽ biết! Thôi thì đành đem cái vẻ mặt tiều tụy của kẻ đang bệnh hoạn nầy để đổi lấy cái gương mặt đỏ gay của kẻ say rượu vậy !
欲 把 衰 顏 換 醉 容。 Dục bả suy nhan hoán tuý dung. * Diễn Nôm :
BỆNH TRUNG HỮU HỮU NHÂN CHIÊU ẨM TỊCH THƯỢNG TÁC
Hẹn ước nàng xuân chở rượu sang,
Xuân về lặng lẽ chẳng tin nàng.
Soi gương đất khách ba phần ốm,
Mang bệnh ngắm hoa một tiếng than.
Rơi chõ công danh khi nhập thế,
Giết rồng tài bộ đủ hành trang.
Người đời cứ ngỡ văn chương giỏi,
Tiểu tụy mặt say muốn đổi sang.
Lục bát :
Hẹn xuân về, chở rượu sang,
Xuân về lặng lẽ chẳng màng đưa tin.
Soi gương gầy guộc khôn nhìn,
Ngắm hoa trong bệnh dáng hình biếng sao !
Công danh rơi chõ sao nào !?
Truyền gia sử sách tài cao giết rồng.
Người đời ngỡ giỏi hằng trông,
Thay mặt tiều tụy đỏ hồng mặt say !
Qua ba bài thơ BỆNH TRUNG (Trong cơn bệnh) của Chu Thần Cao Bá Quát, ta thấy rõ được tài hoa lỗi lạc và tính cách cao ngạo của ông, mặc dù đang trong cơn bệnh ngặt nghèo nhưng vẫn luôn bày tỏ cái ý chí cao xa của mình. Cho dù...
側 身 天 地 悲 孤 掌， Trắc thân thiên địa bi cô chưởng,
回 首 煙 霄 屈 壯 圖。 Hồi thủ yên tiêu khuất tráng đồ.
Nép mình trong trời đất chỉ buồn vì "Một bàn tay khó vổ cho kêu" chỉ có một thân một mình đơn độc, và "Quay đầu trong chốn khói sương thì hùng tâm tráng chí đều bị đè nén". Vì "Vào đời như con Thiên lý mã đơn độc một thân (Nhập thế chích thân thiên lý mã 入 世 隻 身 千 里 馬) Mặc dù tài hoa cần mẫn thì có thừa (Khan thư song nhãn vạn niên đăng 看 書 雙 眼 萬 年 燈)... Cái bệnh của ông là cái bệnh của Duy-Ma-Cật, cái bệnh vì lo cho dân cho nước cho muôn người...
Có tài cao, có chí lớn, có hoài bão cao xa... Nhưng tài bất thắng thời, nên Cao Chu Thần đành ôm cái hận của kẻ sĩ đến hồi mạt vận mà văng tục :
Ba hồi trống giục, đù cha kiếp...
Một nhát gươm đưa, bỏ mẹ đời !
Hẹn bài dịch tới !
