Chuyến Đi Chưa Rời Khỏi Biển
Vũ Hoàng Thư
Biển cả trước mặt người thủy thủ hình như lúc nào cũng xanh thẳm, mênh mông tựa hồ mắt ai lóng lánh gọi hồn. Có những buổi sáng nước im sững dưới nắng, chân trời cuối tầm nhìn, kéo thành đường tơ mỏng chia trời và biển. Chiến hạm rời hạm kiều bỏ lại phía sau bến ghé, mái nhà và bóng người đứng đợi. Chút bình yên mong manh chen giữa những chuyến hải hành nào ai biết được sóng gió như thế nào trước ngày về. Chính từ khoảng xanh của biển tưởng chừng vô tận ấy, một đốm sáng lóe lên, một tiếng nổ bất ngờ xé rách không gian, một công điện thượng khẩn có thể đổi hướng con tàu, đổi luôn cả số phận những người đang đứng trên boong.
Đọc Đời Thủy Thủ 3 của Vũ Thất, có lúc tôi tưởng mình đang mở lại tấm hải đồ cũ của một đời người. Trên đó những đường tàu đi qua, những hải đảo xa mờ, những vệt chì ghi độ sâu, những vùng nước hiểm nguy và cả một tọa độ khuất lấp, nơi một lỗi lầm từng xảy ra rồi nằm mãi trong tâm tưởng người sĩ quan như xác một con tàu chìm chưa được vớt lên.
Võ Bằng bước vào truyện từ lỗi lầm ấy. Một nữ đặc công mang bom lên Hộ Tống Hạm Đống Đa HQ 007. Sơ hở an ninh vì sự nể nang tình bạn. Chỉ một phút thôi nhưng phút ấy dài ba năm ngưng thăng cấp, ba năm không được giữ chức vụ chỉ huy, và có lẽ dài hơn thế nữa trong lòng một người sĩ quan chỉ huy. Con tàu đi lệch một độ còn có thể sửa lại hướng. Một quyết định đi lệch khỏi trách nhiệm đôi khi phải dùng cả quãng đời còn lại mới mong tìm về đúng tuyến.
Võ Bằng đã trở về như vậy khi bước lên Rạch Gầm. Khi được trao quyền chỉ huy Rạch Gầm, Võ Bằng không chỉ bước lên một chiến hạm. Ông bước trở lại con đường danh dự của mình.
Từ giây phút nhậm chức Hạm Trưởng, mỗi chuyến công tác không còn đơn thuần là thi hành quân lệnh, mỗi quyết định trên đài chỉ huy là một lần ông trả lời với cấp trên, với thủy thủ đoàn và với chính mình: liệu con người đã từng lầm lỗi kia có khả năng bảo vệ sinh mạng của thuộc cấp, bảo vệ quê hương giữa một vùng biển đầy bất trắc?
Ngoài đại dương, chiến hạm là một thế giới riêng rẽ lênh đênh trên mặt nước. Hạm Trưởng đơn độc Trên Trời Dưới Ta, Magister Post Deum, chỉ mình ông quyết định khi một đốm lạ hiện trên màn radar, khi hải lưu đẩy tàu về phía rạn san hô, khi một quả đạn lóe lên từ bóng tối. Có khi phải ra mệnh lệnh trước khi nỗi sợ hãi kịp thành hình vì những quyết định chỉ chậm vài phút, con tàu sẽ biến thành một khối sắt nằm yên dưới đáy biển. Hạm Trưởng là người đứng cao nhất trên đài chỉ huy với tất cả trách nhiệm sau cùng trên vai.
Võ Bằng bắt đầu lập công qua từng việc nhỏ nhưng bền bỉ. Tư cách chỉ huy của ông phát xuất từ những điều ít ồn ào như một lần không bỏ chiến hạm bạn, một lúc biết ngưng truy kích trước vùng nước nguy hiểm, một quyết định kiềm chế tiếng súng để tránh hậu quả lớn hơn, một bước chân đi xuống thăm người bị thương, một thoáng lặng người trước cái tên vừa bị xóa khỏi phiên trực. Những điều nhỏ bé ấy kết tụ lại như vô số giọt nước làm nên đại dương.
Và giữa buổi lễ tuyên dương trên Rạch Gầm, có một ly rượu dành cho Hạ sĩ Trịnh Cương. Chiếc ly còn đó mà người đã không còn. Không cần một bài điếu văn hay tiếng kèn truy điệu, chiếc ly không người nâng, đã nói thay tất cả. Mặt dưới những tấm huy chương là một khoảng tối, mỗi chiến công vẫn có người không trở lại, và một gia đình từ nay nhìn biển bằng đôi mắt khác.
Chiến tranh trong Đời Thủy Thủ 3 không phải lúc nào cũng nổ súng. Đe dọa và căng thẳng nằm trong dấu sáng bất thường trên màn radar, trong tiếng máy bỗng đổi nhịp. Có khi chỉ vì một chiếc ghe đi quá gần mạn tàu. Luôn cảnh giác ứng trực chờ đợi một điều chưa xảy ra nhưng có thể xảy ra bất cứ lúc nào.
Ngoài kia, biển có thể xanh đến vô tội, lặng đến dịu dàng, rồi bất chợt cuồng phong nổi dậy, giấu một rạn san hô dưới làn nước phẳng, ném con tàu vào giữa bóng tối và tiếng máy gầm. Người lính biển cùng lúc phải chống với súng đạn, sóng gió, máy móc hư hỏng, sự cô lập mênh mông và chính nỗi sợ hãi nằm trong lòng mình. Can đảm là nghe nỗi sợ sệt chạy qua thân thể, rồi vẫn đặt tay lên bánh lái. Vẫn truyền mệnh lệnh. Tiến con tàu về phía tiếng súng vì biết phía trước mình là vùng biển không thể bỏ trống.
Võ Bằng không phải là tượng đồng vô tri. Ông lo âu, đau đớn và mong được sống như bao người khác. Ông còn có Như Oanh chờ đợi trên bờ.
Bảy ngày trước lễ hỏi, Rạch Gầm nhận lệnh đi Trường Sa, một công điện cắt đôi mọi dự định. Quân lệnh không cần biết trên bờ có một người con gái đang đợi chờ và hai gia đình đã sửa soạn những gì. Buổi sáng hôm sau, chiến hạm vẫn phải rời bến, một người ở lại nhìn khoảng nước sau lái từ từ khép lại.
Như Oanh đứng trong khoảng ngắn ngủi ấy nhưng nàng không chỉ là một người con gái đợi chờ. Nàng bước vào tình yêu bằng sự lựa chọn của mình, nhận Võ Bằng cùng với con tàu, thương tích và mọi chuyến đi chưa biết ngày về.
“Nếu anh chết em chịu tang. Nếu anh tàn phế, em sẽ là đôi chân của anh.”
Nếu Võ Bằng dấn thân cho đất nước, Như Oanh mang tương lai mình vào cuộc đợi chờ. Ông có thể nghe tiếng súng mở đầu và biết lúc nào trận đánh kết thúc. Nàng không biết nỗi đợi chờ bắt đầu từ đâu, kết thúc lúc nào, chống chọi với cơn biển động không tiếng sóng trong lòng.
Như Oanh không giành Võ Bằng ra khỏi biển. Nàng chấp nhận biển sẽ ở lại giữa hai người như một định mệnh. Biển trở thành nhân vật thứ ba trong cuộc tình ấy, đưa họ gặp nhau rồi chia họ xa nhau. Yêu một người lính thủy là mở trong lòng mình một bến đợi, ngay cả khi biết con tàu có thể không bao giờ hiện ra ở cuối chân trời.
Tình yêu cũng là một chuyến hải hành. Hạnh phúc của Võ Bằng và Như Oanh nằm trong sự chung thân nhận lấy sóng gió như chuyện không thể tách rời của tình yêu.
Rồi biển cả mở rộng hơn chuyện tình của hai người.
Hoàng Sa. Trường Sa. Phú Quý. An Bang. Những tên gọi từng mảnh đất quê hương dẫu khuất xa tầm nhìn sau đại dương. Chủ quyền nơi ấy không phải một đường mực vẽ trên bản đồ. Phải có sự hiện diện của chiến hạm giữa trùng khơi để gìn giữ lãnh hải của cha ông.
Vết thương của Võ Bằng tại Trường Sa cùng với biết bao xương máu của người lính biển đã đổ ra khắp vùng sông lạch, giang đoàn, duyên hải ở mọi ngõ ngách quê hương đã viết lên trang sử oai hùng của Hải quân VNCH, tiếp nối giòng máu anh hùng của Thánh tổ Trần Hưng Đạo chống giặc ngoại xâm phương Bắc. Nhưng cũng chính giữa chiến tranh, Võ Bằng nhìn những tù binh đang sợ sệt và chợt nghĩ nếu mình bị bắt, có lẽ mình cũng sẽ sợ hãi như họ. Một ý nghĩ rất người, rất nhân văn thoáng qua giữa những phân chia khốc liệt. Bên này hay bên kia đều có một mái nhà để nhớ, một người thân để trở về. Hai phía cùng nói đổ máu bảo vệ quê hương, mà đâu biết máu chảy từ anh em đồng bào ruột thit… Chiến tranh có thể phân định thắng thua nhưng không thể trả lại cho đất nước những người con đã mất.
Nhà văn Vũ Thất không đi tìm những câu chữ lộng lẫy để khoác lên đời lính. Ông kể lại rõ ràng, mạch lạc, nhiều lúc như một người thủy thủ năm xưa ngồi mở lại hải trình cũ. Những quân ngữ, địa danh, tên tàu, hướng gió và dòng hải lưu chen vào trang sách như là cách tác giả giữ lại một thế giới đang lui dần vào ký ức. Ông muốn giữ lấy tất cả trước khi thời gian xóa sạch: tên người, tên đảo, tên chiến hạm và bóng dáng những người lính từng có mặt trên vùng biển quê hương.
Chúng ta bắt gặp gì sau khi đọc Đời Thủy Thủ 3? Tôi vẫn thấy chiếc ly của Trịnh Cương đứng yên trên bàn. Thấy Như Oanh bên người yêu mê man. Thấy Rạch Gầm rời bến trước ngày lễ hỏi. Thấy Võ Bằng mang theo lỗi lầm cũ bước lên đài chỉ huy, rồi từ mỗi quyết định, mỗi thương tích, chậm chậm tìm lại chính mình, từ đó biết sinh mạng người khác quý giá đến chừng nào. Đó có lẽ là phần sâu xa nhất trong tư cách một người chỉ huy, không đứng cao hơn thuộc cấp, mà đứng dưới sức nặng của tất cả những người đã tin tưởng thi hành mệnh lệnh của ông.
Chiến hạm có trở về hay không, chân trời vẫn khép một đường xa thẳm. Biển vẫn xanh như chưa từng xảy ra chuyện sống chết. Chỉ người ở lại trong lòng tàu bâng khuâng dưới màu xanh ấy có những tiếng súng đã im, những con tàu đã mất, những tên người đang chìm dần vào quên lãng.
Vũ Thất vẫn còn ra khơi, dẫu con tàu đã cập bến từ lâu, vì ông chưa bao giờ rời khỏi biển.
Vũ Hoàng Thư
Tháng 8, 2026
