Thứ Hai, 16 tháng 11, 2026

CỘI ME GIÀ - thơ Nhật Hồng Nguyễn Thanh Vân và Thơ họa

                                      

     CỘI ME GIÀ

Đất lạ quê người sông núi khác,

Cỏ hoa dường cũng đổi thay mầu.

Nắng mưa gợi nỗi buồn man mác,

Lòng kẻ tha hương chạnh mối sầu.


Ôi nhớ làm sao những bóng me,

Tàn che rợp mát buổi trưa hè.

Chiều lên lá ngủ chim làm tổ,

Trái chín chua nồi canh xứ quê.


Dẫu đi tám hướng trời xa thẳm,

Vẫn nhớ mầu xanh của lá non,

Em đứng bên cành me xanh thắm,

Miệng cười yêu mến với lưng thon.


Hái trái me non em chấm muối,

Mặn chua đầu lưỡi vị quê hương.

Hai ta thuở ấy lòng phơi phới,

Vào cuộc tình e ấp dễ thương!


Rồi anh trọ học trên thành phố,

Nghe được tin em sắp lấy chồng.

Vâng lệnh song thân mà trả nợ,

Lấy người khách lạ tuổi cha ông!


Em đến cội me già lúc trước,

Khóc than rồi hủy kiếp xuân xanh!

Vào nửa đêm Đông trời lạnh buốt.

Sợi dây oan nghiệt cướp hồn trinh!


Từ đó anh sầu trong đắng cay,

Bước chân phiêu bạt tháng năm dài.

Đến đâu hễ thấy tàn me cũng…

Nhớ bóng hình em tóc lược cài.


Nhớ hàm răng cắn trái me non,

Xinh xắn làm sao khóe miệng tròn,

Nhăn má đồng tiền nhăn mắt liếc,

Vì mùi chua của vị me non!


Bây giờ anh cũng đang phiêu bạt,

Mãi tận trời xa xứ Mỹ Châu,

Lây lất tấm hình hài tóc bạc,

Nhiều đêm ngồi nhớ lệ rưng sầu!


Anh cũng cố tìm bóng cội me,

Để hình dung lại những đêm hè,

Hai ta hò hẹn tình trong trắng,

Chỉ dám cầm tay, hôn… lá me.


Nhưng ôi chửa thấy cội me nào?

Cho thỏa tấm lòng anh ước ao.

Hái lá me non ăn chấm muối,

Mà thương mà nhớ dáng năm nào!


Có phải quê người sông núi khác,

Cỏ cây dường cũng khác quê nhà.

Ôi cội me – hồn em ký thác…

Làm sao tìm được xứ người ta!

Nhật Hồng Nguyễn Thanh Vân 


Thơ Họa:

     THĂM CỘI ME GIÀ

Hương sắc hoa me thoang thoảng thôi

Mầu vàng mơ lạt trên làn môi

Thủa đầu, trái nõn còn tươi lịm

Thời cuối quả chua đã chín mùi

Cô bé ngày xưa chơi lá rụng

Cụ bà  năm mới ngó xuân trôi

Người đi từ thủa cây chưa cỗi

Nay đợi phù sa đắp đất bồi ….

      Hawthorne. 2 - 11 - 2026

CAO MỴ NHÂN

 

TƯỞNG NIỆM CUỘC TÌNH

         -------------------

Viễn xứ xa Quê phong cảnh khác

Cỏ cây sông núi cũng đa mầu...

Hằng năm Texas Xuân Hạ Thu Đông

Lâu lắm không về dạ luyến sầu...

              xxx

Nhớ đến Quê nhà Ngoại có Me

Bải Trường về Ngọai để vui Hè

Trưa hè ra gốc me che mát

Hái trái me non chấm muối mè.

             xxx

Các bạn gái trai chung xóm nhỏ

Vui đùa hái trái lá me non

Kỷ niệm những Hè Nhà Ngoại đó,

In sâu tiềm thức bạn cùng thôn.

            xxx

Trận chiến tăng dần Anh nhập ngũ

Xa nhau từ đó... Gốc me già.

Thôi học ra trường rời nơi củ

Ngã rẽ cuộc tình vào cuối Thu...

             xxx

Sáu năm gặp lại nhớ trong lòng,

Hậu Nghĩa tình cờ dáng oai phong.

Hạnh ngộ vui mừng khôn kể xiết

Anh là Thiếu Úy ...Nợ non sông...

            xxx

Tôi làm thơ ký bên Hành Chánh,

Hậu Nghĩa quê nhà có Me xanh.

Anh bận hành quân nơi Vồng Váng,

Trận Pháo Vô tình...Ghi sử xanh...

              xxx

Hay tin Anh mất... thật chua cay...

Yêu nhau chờ đợi tháng năm dài.

Thế sao?...Anh nở ra đi mãi...

Để lại mình em biếng lược cài.

            xxx

Anh ra đi ...đời em phiêu lãng

Tàu lênh đênh...sóng vổ ngập tràn...

Đến bến Tự Do ...Bàn tay trắng.

Xuôi ngược dòng đời...Nỗi đau mang.

          xxx

Ngày tháng qua mau Em lấy chồng,

Đã cùng vượt biên qua xứ Mỹ.

Texas,mùa hè oi bức nóng,

Gợi nhớ người thương ...những tháng nồng.

           xxx

Nhớ người xưa, nhớ gốc me già

Kể nhau nghe... đến lúc trăng tà.

Chuyện tương lai ...mình thành đôi lứa,

Chuyện hành quân... gian khổ nhớ nhà.

            xxx

Ôi nghịch cảnh... đâu biết được nào?...

Đời Vô thường... chẳng thể ước ao.

Chỉ tưởng niệm cuộc tình cao đẹp.

Để thương,để nhớ bóng anh hào...

            xxx

Giờ đây hoàn cảnh... đã sang ngang.

Dù có chồng ... vẫn nhớ bóng Chàng.

Nơi Gốc me già, Chàng với Nàng...

Một tình yêu đẹp nhất đời Nàng.

Mỹ Nga

   02/11/2026  ÂL, 22/09/ Bính Ngọ.

 

   MỘNG TÀN PHAI

Thuyền đã cặp bờ nơi bến khác

Bầu trời, mặt nước vẫn xanh màu

Nhưng người xưa ấy, đời lưu lạc

Cuộc sống an vui hoặc khổ sầu ?


Có nhớ con đường rợp lá me

Từng chiều lá đổ rớt trên hè

Giảng đường đại học ngồi ghi chép

Cố gắng thành công rạng xóm quê.


Em nơi thành thị trời xanh thẳm

Anh ở miền Trung cảnh núi non

Tình đẹp bốn năm xây mộng đắm

Đồng môn, vai rộng kế vai thon.


Biển đẹp quê anh mằn mặn muối

Vườn em nguyệt quế ngát đưa hương

Bốn năm chưa được thăm miền ấy

Dù đã hẹn hò, trao mến thương.


Bên nhau dạo bước chiều qua phố

Tình cảm yêu thương đã chất chồng

Nhưng chửa dám thưa cùng phụ mẫu

Chưa về ra mắt với bà, ông.


Giữ trọn cuộc tình vẹn trắng trong

Tâm tình qua những lá thư xanh

Từng câu, từng chữ tràn thương nhớ

Chẳng dám một từ phạm nét trinh !


Dù không muối mặn với gừng cay

Tình cảm bốn năm đã đủ dài

Đảm bảo cuộc tình luôn vững chắc

Mong ngày áo gấm, tóc hoa cài.


Nhưng lời hẹn biển với thề non

Thoắt chốc nhòa phai chẳng vẹn tròn

Tốt nghiệp ra trường, anh rẽ lối

Theo nhà xuất cảnh, mộng tàn non.


Từ đấy phiêu lưu đời lãng bạt

Đi từ xứ Mỹ đến trời Âu

Anh chưa một bận về quê mẹ

Để lại cho em mối hận sầu !


Em vẫn đạp xe dưới bóng me

Những ngày xuân thắm, những trưa hè

Những chiều thu quạnh miên man gió

Những tối đông hàn rụng lá me.


Mắt hết long lanh tựa thuở nào

Hồn không còn rộn ước và ao

Da mềm, môi thắm đà khô héo

Lòng tắt niềm vui tự lúc nào !


Dẫu biết lòng người đà đổi khác

Chẳng còn lưu luyến nước non nhà

Nhưng lòng em chẳng ngừng thương nhớ

Nhớ mãi một người chẳng nhớ ta !

   Sông Thu

( 03/11/2026 )












Thiên Tình Sử của Hồ Xuân Hương, Nguyễn Du (tiếp theo): Bài số 23: Độc Tiểu Thanh ký Nguyễn Du / (Ngân Triều biên soạn)

 

                  
Thiên Tình Sử của Hồ Xuân Hương, Nguyễn Du (tiếp theo):
Bài số 23:
Độc Tiểu Thanh ký
Nguyễn Du

Nhờ ba năm lưu lạc (1786-1799) thành nhà sư Chí Hiên đi muôn dặm chu du Trung Quốc, Nguyễn Du nói thạo tiếng Trung Quốc, nên khi ra làm quan được mấy tháng từ Tri Huyện Phù Dung, Nguyễn Du được thăng lên Tri Phủ Trường Tín đặc trách tiếp sứ Thanh sang phong vương vua Gia Long. (Nguyễn Án được bổ làm Tri Huyện thay Nguyễn Du ở Phù Dung)… Đường công danh thăng tiến, nhưng người vợ họ Đoàn qua bốn lần sanh, chỉ để lại một con Nguyễn Tứ và qua đời. Mùa Thu năm 1804, Nguyễn Du xin nghĩ bệnh một tháng. Từ Thường Tín, Nguyễn Du về thăm lại Cổ Nguyệt Đường bên Hồ Tây, đến nơi thì vườn cảnh đã hoang vu thiếu bàn tay chăm sóc của Hồ Phi Mai.
Từ khi lấy anh thầy Lang xóm Tây làng Nghi Tàm, chẳng bao lâu anh thầy Lang mất, nàng lại trở về với mẹ, Cổ Nguyệt Đường dạy học, rồi yêu Mai Sơn Phủ, mối tình để lại những bài thơ nồng nàn thắm thiết, thề thốt.. trong Lưu Hương Ký. Mai Sơn Phủ cũng người ở Vinh (Vịnh Phố) trở về quê để cậy cha mẹ cưới hỏi, chàng về quê thì biệt tăm trong chiến tranh, trong trận đánh cuối cùng vua Gia Long và Tây Sơn. Hồ Xuân Hương lánh nạn lên Vĩnh Phú thì gặp một học trò cũ của cha, là Tổng Cóc Nguyễn Công Hoà, Xuân Hương nhận làm lẽ, nhưng vợ cả ghen tuông, nàng đang đau ốm, có thai 6 tháng, thân phận như nàng Tiểu Thanh.
Bên song cửa Cổ Nguyệt Đường, Nguyễn Du viết bài Độc Tiểu Thanh Ký gửi Xuân Hương, Hồ Phi Mai:
Vườn cảnh Cổ Nguyệt Đường nơi Tây Hồ đã thành gò bãi hoang vu vì thiếu bàn tay chăm sóc của nàng,
Bên song cửa, xao xuyến và chua xót đọc lại một trang sách sót lại của nàng.
Người con gái tài năng xuất chúng, (có thần), cho dẫu sầu đời chết đi, chắc là hồn nàng vẫn còn oán hận.
Văn chương vô mệnh dù đốt cháy vẫn còn tàn dư.
Mối hờn xưa nay chỉ có biết hỏi trời, vì đâu những người phong lưu tài sắc lại có cái án oan nghiệt như thế.
Chẳng biết hơn ba trăm lẻ nữa,
Người đời ai còn khóc tố như ?
Ba trăm năm lẽ nữa, kể từ nàng Tiểu Thanh đến thời điểm sáng tác bài thơ nầy, ba trăm năm lẽ sau ai sẽ khóc nàng Xuân Hương Hồ Phi Mai. (Hai chữ tố như trong bài này tra tự điển Thiều Chửu: Tố là tơ trắng, nghĩa bóng là người có phẩm hạnh cao khiết; như là như cũ, như vậy, giống như.
Nghĩa hai câu cuối là: không biết rồi đây ba trăm năm lẽ nữa, ai sẽ khóc người phẩm hạnh cao quý như nàng Tiểu Thanh.
Ảnh minh họa: Bên bờ Hồ Tây ngày xưa, Google
*
1- Bản dịch của Lê Thước
Gửi bởi Vanachi ngày 11/06/2005 17:40

Hồ Tây cảnh đẹp hoá gò hoang,
Thổn thức bên song mảnh giấy tàn.
Son phấn có hồn chôn vẫn hận,
Văn chương không mệnh đốt còn vương.
Nỗi hờn kim cổ trời khôn hỏi,
Cái án phong lưu khách tự mang.
Chẳng biết ba trăm năm lẻ nữa,
Người đời ai khóc Tố Như chăng ?
*
2- Bản dịch của Quách Tấn
Gửi bởi Vanachi ngày 11/06/2005 17:41

Hồ Tây hoa kiểng giải gò hoang,
Cửa hé trang thư chạnh điếu nàng.
Hận luống vương thêm hồn phấn đại,
Tro chưa tàn hết nghiệp văn chương.
Thanh thương khó hỏi oan chồng chất,
Phong nhã đành chung nợ văn chương.
Rồi Tố Như nầy ba k nữa,
Trần gian ai kẻ sụt sùi thương.
*
3- Bản dịch của Thân Bá Trường Sơn
Gửi bởi Vanachi ngày 11/06/2005 17:41

Tây Hồ hoa cảnh thảy thành hoang,
Trước cửa tờ thư khóc điếu nàng.
Son phấn có hồn chôn vẫn hận,
Văn chương không mệnh đốt còn mang.
Sầu hận xưa nay trời khó hỏi,
Nỗi oan phong nhã khách còn vương.
Ba trăm năm nữa trong thiên hạ,
Thiên hạ còn ai khóc Tố Như ?
*
4- Bản dịch của Nhất Uyên
Đọc Tiểu Thanh ký

Tây Hồ vườn cảnh đã hoang vu,
Bên cửa viếng nàng một áng thư.
Son phấn có thần chôn vẫn hận,
Văn chương vô mệnh cháy còn dư.
Mối hờn kim cổ trời khôn hỏi,
Cái án phong lưu khách lụy sầu.
Ba trăm năm nữa trong thiên hạ,
Còn Nàng ai khóc một niềm đau.
Thơ chữ Hán Nguyễn Du, Thanh Hiên thi tập, Nhất Uyên dịch thơ.
*
5- Bản dịch của Vũ Tam Thập
Gửi bởi Vanachi ngày 11/06/2005 17:42

Hồ Tây cảnh đẹp hoá gò hoang,
Thổn thức bên song mảnh giấy tàn.
Son phấn có thần chôn vẫn hận,
Văn chương không mệnh đốt còn vương.
Nỗi hờn kim cổ trời khôn hỏi,
Cái án phong lưu khách tự mang.
Chẳng biết ba trăm năm lẻ nữa,
Người đời ai khóc Tố Như chăng ?
*
Chú thích:
Hoa uyển, 花 苑có bản chép mai uyển theo thơ Tốn Phong trước nhà Xuân Hương có trồng nhiều mai trắng. Tốn Phong còn gọi nhà nàng là Mai đình. Tại Tây Hồ Hàng Châu trước nhà Tiểu Thanh cũng có rừng mai rộng bát ngát, thi sĩ Lâm Bô đời Tống vào rừng mai thưởng hoa đi lạc không biết đường về.
Tố Như, 素 如, tên tự của Nguyễn Du 阮 攸; Sinh ngày 3 tháng 1 năm 1766– mất năm 1820, tên tự Tố Như 素 如, hiệu Thanh Hiên 清 軒, biệt hiệu Hồng Sơn Lạp Hộ 鴻 山 獵 戶, Nam Hải điếu đồ 南 海 釣 屠, là một nhà thơ nổi tiếng, nhà văn hóa lớn thời Lê mạt, Nguyễn sơ ở Việt Nam, Danh nhân văn hoá thế giới. Ông được người Việt kính trọng tôn xưng là " Đại thi hào dân tộc".
*
6- Ngân Triều cảm đề, bài Độc Tiểu Thanh Ký

Tây Hồ dâu bể hóa gò hoang,
Thổn thức bên song mảnh giấy tàn.
Duyên kiếp phũ phàng, nào oán hận,
Văn chương lửa hận, vẫn còn oan.
Xưa nay uẩn khúc, trời khôn hỏi,
Cái nghiệp oan gia, khách tự mang.
Chẳng biết sau hơn ba kỷ nữa,
Còn ai thương cảm Tố Như nương?
*
Sau khi nhận được bài thơ Độc Tiểu Thanh Ký của Nguyễn Du. Hồ Xuân Hương dứt khoát dứt tình với Tổng Cóc. Bài thơ làm nàng thức tỉnh, nàng không thể nào tủi buồn, uất hận vì phận làm lẽ mà chết như nàng Tiểu Thanh. Không thể kéo dài cuộc sống:
Chịu đấm ăn xôi, xôi lại hẩm
Cầm bằng làm mướn, mướn không công.
Vì Tổng Cóc yêu thương như chuột vọc:
Tiếc dĩa hồng ngâm cho chuột vọc,
…Một tháng đôi lần có cũng không.

…Chàng Cóc ơi, Chàng Cóc ơi, thiếp bén duyên với chàng thế là đủ rồi. Thiếp xin dứt tình với chàng từ đây như nòng nọc đứt đuôi. Dù chàng có cho thiếp nghìn vàng, thiếp cũng như con cóc bị bôi vôi không bao giờ trở lại với chàng. Cóc hay vào nhà trốn vào xó bếp hay gầm giường, đuổi đi, hay bắt bỏ ra xa cũng quay đầu trở lại, chỉ có bôi vôi vào đầu là đi biệt luôn không dám trở lại nữa.
*
KHÓC TỔNG CÓC
Hồ Xuân Hương

Chàng Cóc ơi! Chàng Cóc ơi! (1)
Thiếp bén duyên chàng có thế thôi. (2)
Nòng nọc đứt đuôi từ đây nhé, (3)
Nghìn vàng không chuộc dấu bôi vôi. (4)
*
Chú giải:
Tổng Cóc tên thật là Nguyễn Bình Kình, ở làng Gáp nay là Tứ Xã, Lâm Thao- Phú Thọ. “Bài thơ tài tình lắm trong câu chữ (cóc, bén (nhái), nòng nọc, chuộc (chẫu chuộc), bôi vôi…) nhưng để lại biết bao điều võ đoán. Cả trăm năm trước, bài thơ đã bị nhiều người hiểu lệch. Trước hết bài thơ gợi cho người đọc, nghĩ đến vợ khóc chồng vừa quá cố. Sự thực đâu phải vậy! GS Lê Trí Viễn có phân tích và cho rằng bài thơ vừa bộc lộ nỗi đau xót vừa thể hiện sự tiếc rẻ, thậm chí một sự ân hận nếu không nói là hờn oán. Có vẻ như bài thơ giận người bỏ đi. Thương cho mình hơn là khóc cho người. Bài thơ không ra lời tang mà như lời tự thương tự tiếc, không giận người mà chỉ tủi cho mình”. (Nguyễn Cẩm Xuyên-Hồ Xuân Hương, huyền thoại và sự thật-Tạp chí KTNN số 663 ngày 10/01/2009).
Ảnh chụp Bản chữ Nôm:

Hỡi chàng ôi hỡi chàng ôi
Thiếp bén duyên chàng có thế thôi
Nòng nọc đứt đuôi từ đây nhé
Nghìn vàng khôn chuộc dấu bôi vôi

(Bản khắc 1921)
Hồ Xuân Hương, trở về Cổ Nguyệt Đường, dù mang thai 6 tháng, sợ dư luận dị nghị, nàng ra phố Nam, mở tiệm bán sách, bút giấy mực, cạnh trường ông nghè Phạm Quý Thích gần đền Lý Quốc Sư. Mượn tiền Phạm Đình Hổ và bè bạn, Xuân Hương đã mở quán sách này. Tốn Phong đến thăm Xuân Hương sau hai lần hỏng thi khoa 1806 và 1813. Tốn Phong đến gặp Xuân Hương tại hiệu sách, sau khi nàng đã sinh con:
Mai lạnh vẫn thường than nỗi khổ,
Chốn dời Mai mới nở thêm cành.

(bài 15)
Tiếc thay đứa con gái sinh ra là mất, nàng không nuôi được. Năm ấy nàng 35 tuổi, sắc đẹp mặn mà làm Tốn Phong ca tụng tít trời xanh.
Quán sách nàng là nơi các học trò ông nghè Phạm Quý Thích lui tới, để ngắm bà chị. Trong đám học trò thường đến hiệu sách của nàng có cậu bé lên tám bị mắng là:
Dê cỏn buồn sừng húc dậu thưa,
Có lẽ là Phương Đình Nguyễn Văn Siêu về sau sẽ cùng Cao Bá Quát nổi tiếng qua lời khen của Vua Tự Đức:
Văn như Siêu, Quát vô tiền Hán,
Thi đáo Tùng Tuy nhất thịnh Đường
文 如 超 适 無 前 漢
詩 到 從 綏 一 盛 唐
Tạm dịch:
Văn như Siêu và Quát, mà so với văn đời Tiền Hán thì văn thời Tiền Hán cũng không có giá trị gì;
Đến thơ của Tùng Thiện Vương và Tuy Lý Vương thì là số một so với thơ của thời Thịnh Đường”.
Sở dĩ, cho là của Tự Đức là hai câu trên nói theo khẩu khí đế Vương, gọi xách mé tên tục Phó bảng Nguyễn Văn Siêu, 阮 文 超. (1799-1872) là “Siêu”; cử nhân Cao Bá Quát, 高 伯 适 ,(?-1854) là “Quát” thì chỉ có Đức Kim Thượng (Vua đương thời) mới dám gọi “thần Siêu, thánh Quát” như thế; còn bình thường tôn trọng đều gọi “Nguyễn Phương Đình” và “Cao Chu Thần”.
Tùng ở đây là Tùng Thiện công, Nguyễn Phúc Miên Thẩm, 阮 福 綿 審,(1819-1870) và Tuy là Tuy Lý công, Nguyễn Phúc Miên Trinh, 阮 福 綿 寊,(1820-1897). Sau hai vị này được truy tặng là Tùng Thiện Vương, 從 善 王 và Tuy Lý Vương, 綏 理 王, (1936) đều là con Vua Minh Mạng, và vai vế vào hàng chú của Vua Tự Đức.
***
Tranh minh họa có Gemini hỗ trợ:
Chẳng biết sau hơn ba kỷ nữa,
Còn ai thương cảm Tố Như nương? (NT)


                         











Tư Biên Thơ Lý Bạch/ Dịch thoát: Vu Sơn

 思 邊 

去 年 何 時 君 別 妾
南 園 綠 草 飛 蝴 蝶
今 歲 何 時 妾 憶 君
西 山 白 雪 暗 秦 雲
玉 關 去 此 三 千 里
欲 寄 音 書 那 可 聞
  
阮 攸 (?)

  
Tư Biên  
Khứ niên hà thì lang biệt thiếp
Nam viên lục thảo phi hồ điệp
Kim tuế hà thì thiếp ức quân
Tây sơn bạch tuyết ám tần vân
Ngọc quan khứ thử tam thiên lý
Dục ký âm thư na khả văn ?

Lý Bạch

  
Nhớ Người Biên Cương

(dich thoát)
  
Năm ngoái mùa nào cách biệt đây?
Vườn nam cỏ mướt bướm bay đầy
Nay đến mùa nào sao nhớ vậy!
Non tây tuyết trắng khuất Tần mây  
Ngọc quan ba nghìn dặm... xa đấy!
Muồn gởi thư "lòng"... biết đến tay?
  
Vu Sơn