Đôi điều Tâm sự :
NGHỀ DẠY HỌC
Nhân đọc bài viết "NGHỀ DẠY HỌC của nhà văn Quyên Di
"và bài thơ "Giáo Già Tự Tình" của thầy Phạm Khắc Trí, cựu
giáo sư Trung học Phan Thanh Giản & Đoàn Thị Điểm Cần
Thơ xưa :
GIÁO GIÀ TỰ TÌNH
Cõi đời gió bụi bao gian khổ,
Suốt kiếp phong sương lắm đoạn trường.
Lòng đỏ khôn nguôi niềm biệt xứ,
Trời xanh khéo bỡn khách tha phương.
Ba chìm bảy nổi còn ngơ ngác ,
Chín ghét mười thương những vấn vương.
Năm tháng tuổI già quay ngó lại ,
Cười ai khôn dại chốn vô thường.
PKT
... Đỗ Chiêu Đức tôi cũng muốn nói lên "Đôi Điều Tâm Sự"
sau đây...
Kính Thưa Thầy Cô và các bạn đồng môn,
Hổm rày đọc hết Giáo Già tự trào, tự bạch, tự trách , tự
thán, tự vịnh, nay lại "tự tình" làm Đỗ Chiêu Đức tôi cũng xúc
động với nghề Thầy Giáo nầy. Theo tôi biết thì ngoài Thầy Lộc,
Thầy Trí, Thầy Vạn (Trầm Vân), Thầy Nguyễn Văn Trường,
Thầy Chân Diện Mục... thì anh Huỳnh Hữu Đức, anh Cao Linh
Tử, Niên Trưởng Song Quang, niên Trưởng mà cũng là người
giữ vườn của trang mạng PTG&ĐTĐ USA là Nhà Văn Trần
Bang Thạch cũng là Nhà Giáo, và cuối cùng là người mang
tiếng Thầy Đồ Dỏm là tôi đây cũng là... một Thầy Giáo Già, vì
ai trẻ nhất cũng trên 75 cả rồi !!!
Không biết chị Phương Hà (Lộc Mai), Cô Kim Oanh, Kim
Phượng... có phải là Cô Giáo hay không? Chớ Cô Kim Quang
thì là Hiệu Trưởng Trường Trung Tiểu Học TÂN TRIỀU (TÂN
HƯNG) Cái Răng ngày xưa của tôi đó!
Đỗ Chiêu Đức 7 tuởi đến 14 tuổi
Riêng tôi, xuất thân con nhà nghèo, thất học sớm, mà lại mơ ước
làm Thầy giáo (nghèo mà ham!), trong khi chữ Hoa chỉ học có
Tiểu Học, chữ Việt thì mới học hết lớp Đệ Lục là... tốt nghiệp rồi.
Khi tốt nghiệp Tiểu học tiếng Hoa, vì nhà nghèo, anh em đông nên
không thể ra Cần Thơ để học tiếp bậc Trung học. Lúc đó Ba tôi đã
than rằng: "Chữ Hoa mà chỉ học có 5 năm thì đâu có ra gì ! Bây
giờ đi học chữ Việt, chắc nó sẽ quên hết chữ Hoa quá, mất gốc là
cái chắc!" Nghe ba tôi than, tôi cũng rất buồn, nên để dành tiền
mua sách dạy chữ Nho về học chữ Hoa bằng từ Hán Việt, điều này
cũng phù hợp với bà con lối xóm, họ nói: "Cái thằng nầy nó học
chữ Tàu, nên nó biết chữ Nho!" Trong ấp Yên Thượng của tôi ở lại
có ngôi chùa Linh Thạnh Tự, tôi đến đó để học chữ Nho với ông
Thầy Thừng, là Thầy trụ trì của ngôi chùa, nên chữ Nho cũng biết
kha khá. Có một điều trở ngại là chữ Nho là chữ Hán Cổ, không
phù hợp với tiếng Hán hiện đại, nên vẫn không xem báo và đọc tiểu
thuyết Quỳnh Dao hay truyện võ hiệp của Kim Dung được, vả lại
tôi chỉ biết phát âm bằng âm Việt Hán, chứ đâu biết phát âm bằng
tiếng Quan Thoại.....
Lớp tôi chuyển sang học tiếng Việt 11 đứa, luyện thi 3 tháng, đi
thi Bằng Tiểu Học, đậu 10 đứa. Bà con trong chợ đều khen, "Mấy
đứa học trò trường Hoa chuyển sang học tiếng Việt giỏi thiệt!"
Mười đứa thi đậu lại tiếp tục học lớp luyện thi vào Đệ Thất của
Trường Trung học Phan Thanh Giản Cần Thơ. Một tháng sau đi
thi, chỉ có mình ên tôi trúng tuyển vào Đệ Thất PTG của năm học
1962-1963 mà thôi. Đến giữa năm Đệ lục, thì có lớp luyện thi Trung
Học Đệ Nhất Cấp cho học sinh Lục, Ngũ, Tứ của thầy Thiều Quang
Minh treo đầy quảng cáo trước mặt cổng trường Phan Thanh
Giản. Tôi mới đánh liều cả gan ghi danh vào lớp luyện thi đó, 6
tháng sau, hè năm 1964, Trời xui đất khiến tôi đi thi và đậu ngay
bằng Trung học Đệ Nhất Cấp. Cuối năm Đệ Lục mà đã đậu Bằng
Trung Học ĐNC, vấn đề là ở đây, đậu Bằng Trung Học rồi không lẽ
lại vào học lớp Đệ Ngũ, Còn xin học Đệ Tam thì Trường PTG đâu
có cho, ra học ngoài trường tư thì đâu có tiền đóng học phí, cuối
cùng... tôi đành "tốt nghiệp" ở cuối năm Đệ Lục với bằng Trung
Học Đệ Nhất Cấp.
Rồi vì sinh kế, tôi phải lên Chợ Lớn làm lao công trong trường
Trung Tiểu học PHƯỚC ĐỨC của ban Phước Kiến ở số 226 đường
Khổng Tử Quận 5, ban đêm đi học lớp Tam Nhị luyện thi Tú Tài 1
ở trường Chu Văn An... Chính trong thời gian nầy, tôi học cách
phát âm bằng tiếng Quan Thoại với các thầy cô trong trường Phước
Đức, và học nói tiếng Tiều Châu, tiếng Quảng Đông với bà con ở
Chợ Lớn khi đi chợ, đi ăn cơm... Cuối tuần thì chui vào các rạp
chiếu bóng bình dân chiếu thường trực suốt ngày 2 phim cũ nói
tiếng Quan thoại, thường là một phim xưa cổ trang 古 装, và một
phim thời đại mới 时 代 装 để học nghe tiếng Quan Thoại cả xưa
lẫn nay. Dần dần tôi nói năng trôi chảy, cộng thêm số vốn văn học
Hán Việt có sẵn, lại có hoa tay, viết chữ đẹp nên ông Sự Vụ Trưởng
事 務 主 任 của trường Phước Đức lúc bấy giờ là ông Hà Đức
Phương rất tốt bụng, đã giới thiệu tôi lên Ban Mê Thuộc để dạy
học, năm đó là năm 1966, tôi vừa tròn 18 tuổi...
Đỗ Chiêu Đức khi 18 tuổi
Sẵn đây, cũng xin trình bày luôn để mọi người được biết là:
Trước đây, tất cả các trường Hoa ở khắp Miền Nam, trừ một
vài trường của tư nhân lập ra ở Sài Gòn Chợ Lớn, còn tất cả
đều là TRƯỜNG CÔNG LẬP , do Ngũ Ban (Quảng Đông,
Triều Châu, Phước Kiến, Hải Nam, và Khách Gia "Ban Hẹ"),
Với Hội Phụ Huynh học sinh thường là những thương gia giàu
có ở địa phương đứng ra tổ chức, gây quỹ, xây dựng và điều
hành mọi sinh hoạt và hỗ trợ toàn bộ kinh phí hoạt động của
nhà trường.
Đối với Nhà Nước, thì là trường Tư Thục, còn đối với đồng
bào người Hoa, là trường Công Lập. Ban Quản Trị của Hội
phụ huynh học sinh (Đổng Sự Hội 董 事 會) chịu trách nhiệm
tìm người giỏi, có học thức, có kinh nghiệm tổ chức điều hành
giáo dục làm Hiệu Trưởng. Hiệu Trưởng chịu trách nhiệm đi
tìm giáo viên về hợp tác với mình. Nên cứ Hè đến là tất cả Hiệu
Trưởng của các trường Hoa ở các Tỉnh đều đổ xô về Sài Gòn
Chợ Lớn để tìm thêm giáo viên về dạy cho trường mình.
Thường thì, Hợp đồng của BQT Hội PHHS ký với Hiệu Trưởng
là 2 năm. Nếu điều hành không có thành tích, thì sau 2 năm,
Hiệu Trưởng sẽ tự động rút lui, còn nếu là Hiệu Trưởng giỏi thì
Hội PHHS sẽ giữ lại tiếp tục 2 năm nữa! Vì thế, nên Hiệu Trưởng
tìm được giáo viên, thì chỉ ký hợp đồng 1 năm mà thôi, sau 1 năm,
nếu là GV giỏi, thì Hiệu Trưởng sẽ ký tiếp 1 năm nữa, còn nếu HT
nín thinh, thì GV tự động cuốn gói đi tìm trường khác! Về tiêu
chuẩn của giáo viên tiếng Hoa thì phải tốt nghiệp Trung học và chỉ
cần nói thông thạo tiếng Quan Thoại và viết chữ đẹp là được rồi.
Nguyên tắc là thế, nhưng có nhiều Hiệu Trưởng và giáo viên trụ lại
8 năm, 10 năm hoặc định cư lập nghiệp luôn ở địa phương đó cũng
là chuyện thường tình.
Đối với Bộ và Ty Giáo Dục, thì mỗi địa phương đều phải tìm
một người ở tại địa phương có bằng cấp thích hợp (Tú Tài 1, 2,
hoặc Đại học) để đứng tên làm Hiệu Trưởng và phụ trách tất cả
giấy tờ và thủ tục hành chánh của nhà trường. Trước đây vì chiến
tranh, nam phải đi lính, nên thường là nữ đứng tên làm Hiệu
Trưởng (Như trường hợp Cô Nguyễn Kim Quang là Hiệu Trưởng
Hành Chánh của trường Tân Hưng Cái Răng vậy). Vì thế mà mỗi
trường HOA đều có 2 vị Hiệu Trưởng: Một điều hành bên chuyên
môn tiếng Hoa, và Một chịu trách nhiệm về thủ tục hành chánh
bên tiếng Việt.
Đỗ Chiêu Đức khi dạy ở Ban Mê Thuộc (1966)
Đôi hàng giải thích, để mọi người hiểu được là tại sao anh lao
công Đỗ Chiêu Đức phủi chân cái rụp là nhảy lên thành thầy giáo
trong nháy mắt liền một khi!... Còn về việc học thi Tú Tài thì mãi
đến sau biến cố năm Mâu Thân, khi đi lính theo lệnh Tổng động
viên rồi, mới mua sách về tự học, nhờ có điểm lính nên năm 1970
mới đậu được Tú Tài I và năm sau 1971 đậu luôn Tú Tài II, tất cả
đều là ban D cổ ngữ. Ghi danh vào Ban Việt Hán của Đại Học Văn
Khoa Sài Gòn ở số 12 Đinh Tiên Hoàng Quận Nhứt, nhưng đâu có
thời gian về trường nghe giảng, chỉ lấy tài liệu về tự học mà thôi.
Năm 1972 là năm Mùa Hè Đỏ Lửa, nên không về trường thi được,
mãi đến hè 1973 mới đậu được Chứng Chỉ Dự Bị Năm Thứ Nhất,
Hè 1974 mắc bận lu bu với công tác Trao đổi tù binh... nên cũng
không có thi cử gì cả. Năm 1975 thì khỏi phải nói... "sự nghiệp học
hành" chấm dứt luôn từ đó!
Mới có 18 tuổi đã trở thành Thầy Giáo dạy lớp Hai Tiểu Học
rồi, rồi cứ cái đà vừa học vừa dạy vừa... đi lính, lại được lên dạy
Trung học ở các lớp đêm Chợ Lớn của các trường Quảng Nhã,
Phước Đức... Sau 1975, cũng vừa học vừa dạy ở các Trung Tâm
Ngoại Ngữ của các Đại Học ở Sài Gòn và nhờ có vốn kiến thức về
Hoa Việt, Việt Hoa rất vững, nên khi dạy cho Trung Tâm Ngoại
Ngữ ANH HOA của Đại Học Tổng Hợp ở số 1 đường Nguyễn Trãi,
học trò đại học theo học rất đông, nên "Trời xui Đất khiến" lại
được thỉnh giảng vào Khoa Trung của Đại Học Khoa Học Xã Hội
và Nhân Văn (Đại Học Văn Khoa ngày trước ở số 12 Đinh Tiên
Hoàng Quận I) do Giáo sư Lương Duy Thứ làm Trưởng khoa.
Đang dạy 12.000$ một tiết ở Trung Tâm Ngoại Ngữ, được thỉnh
giảng vào dạy Đại học với thù lao 30.000$ một tiết (năm 1994 khi
100 usd chỉ đổi được 1.100.000 vnđ mà thôi) Tôi sướng như muốn
lên mây, nhưng cũng cực như "con dòi", vì ngoài thời gian lên lớp
ra, thì phải cố gắng nghiên cứu và học thêm các tài liệu giảng dạy
của Đại học Bắc Kinh gởi qua, nếu không, thì lấy đâu ra kiến thức
mà dạy?! Thường thì phải học ngày trước và dạy lại ngày sau và
lại phải truyền đạt thật khéo thật sinh động... May nhờ các bạn học
sinh "thương tình" cùng rủ nhau vào giảng đường nghe giảng rất
đông! Cứ thế, nuôi sống một vợ và ba con học đại học ở đất Sài
Gòn Chợ Lớn cho đến năm 1998 thì được anh em bảo lãnh sang
định cư ở Hoa Kỳ!
Đỗ Chiêu Đức khi được thỉnh giảng
Dạy học và Tự Học mấy chục năm, học trò cũng nhiều mà
Thầy học thì cũng lắm, chẳng những học ở Thầy, ở bạn, mà gần
đây còn phải "Học Ở Các Học Trò Cũ của mình" nữa, về các
mặt như Máy Tính, Computer... Cho nên lại càng thắm thía
hơn với lời dạy của Đức Khổng Phu Tử là "Tam nhân đồng
hành, tất hữu ngã sư yên 三 人 同 行 必 有 我 師 焉" (Trong 3
người cùng đi, thế nào cũng có một người là Thầy của ta đó!)
nên "Trạch kỳ thiện giả nhi tòng chi, kỳ bất thiện giả nhi cải
chi 擇 其 善 者 而 從 之，其 不 善 者 而 改 之" (chọn người
giỏi mà học theo cái giỏi của họ và người dở thì biết cái dở đó
mà tránh ).
Bây giờ ngồi đây nghĩ lại, ai đó than van oán trách cho nghề
giáo là nghề nghèo nàn bạc bẽo, "Nhà văn, nhà giáo, nhà báo
là... Nhà nghèo mà!" Riêng tôi, thì tôi rất thỏa mãn với cái nghề
giáo của mình: Thứ nhất, là thỏa mãn được ước mơ làm Thầy
Giáo của mình từ thuở nhỏ. Thứ hai, là nhờ dạy học mà bắt
buộc phải tự học, nên kiến thức ngày càng phong phú hơn.
Thứ ba, là trước mắt, Thầy học, bạn học, học trò ở khắp Năm
Châu Bốn Bể. Đi đâu cũng có người quen hết. Thứ tư, là được
dạy cả 3 bậc học, từ Tiểu Học, Trung Hoc, cho đến Đại Học
(Đụng "La Phong" rồi còn gì!) Chẳng những thỏa mãn ước mơ
được làm thầy giáo của mình, mà tôi còn vươn đến đỉnh cao
nhất của nghề Thầy Giáo, nhất là được đứng trên bục giảng của
trường Đại Học Văn Khoa ngày xưa để giảng cho sinh viên.
Thú thật, trước đây dù có nằm mơ tôi cũng không dám mơ
được như thế! Và...
Niềm VUI lớn nhất là cho đến trước mắt thì Thầy cũng như
là bạn, bạn cũng như là Thầy, học trò mà cũng là bạn, và cũng
là THẦY nữa! Đâu có nghề nào được như nghề nầy, đâu có
nghề nào Vui hơn nghề nầy nữa đâu?!
Trong niềm VUI đó, xin được HỌA VẬN bài GIÁO GIÀ
TỰ TÌNH của Thầy PHẠM KHẮC TRÍ kính mến sau đây:
GIÁO GIÀ TỰ TÌNH
Bụi phấn suốt đời dù có khổ,
Niềm vui chan chứa khắp bao trường.
Tiểu Trung Đại học luôn ba cấp,
Âu Á Mỹ Châu khắp bốn phương.
Đồng học bạn bè tình mãi thắm,
Thầy Cô anh chị nghĩa còn vương.
Học Thầy, học Bạn, học... Trò nữa !
Cầu học "Tam Nhân" ấy lẽ thường !!!
kính bút.
Đỗ Chiêu Đức hiện nay
*****
Thơ họa với bài Giáo Già Tình Tự của thầy Phạm Khắc Trí.
GIÁO GIÀ NHỚ TRƯỜNG XƯA
Phục vụ quê nhà vui lẫn khổ
Bao năm tỉnh lẽ thiết tha trường.
Con đò áo trắng trò muôn nẻo
Lũ lụt mưa lầy gió bốn phương.
Tiếng trống sáng chiều lòng mãi luyến
Con đường cát bụi trí còn vương.
Dịu hiền nam nữ từng gương mặt
Vẫn quyện hồn ta nhớ lạ thường !
Mailoc
Mar-05-2026
NGHỀ GIÁOGiữa đời chen lẫn nhiều vui khổNhà giáo an yên dưới mái trườngĐồng nghiệp chan hòa câu đạo lýHọc trò nhuần nhuyễn lẽ luân thườngTrau giồi kiến thức, tâm ngời sángGắn bó tinh thần, dạ luyến vươngTình nghĩa Thầy Trò luôn khắn khítDù qua năm tháng, cách muôn phương.Phương Hà( 06/03/2026 )
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét