Thứ Sáu, 20 tháng 11, 2026

Giai Thoại Văn Chương : NHỮNG CÂU ĐỐI THÚ VỊ CỦA CÁC DANH LAM (1) (Đỗ Chiêu Đức)

 Giai Thoại Văn Chương  :  

      NHỮNG CÂU ĐỐI THÚ VỊ CỦA CÁC DANH LAM (1)
                        
                     

       DANH LAM 名 藍 : DANH 名 là Tên, là Nổi Tiếng; Như DANH TÍNH 名 姓 là Tên Họ; DANH SƯ 名 師 là Thầy giỏi; DANH CA 名 歌 là Ca sĩ nổi tiếng... Còn LAM 藍 là do từ GIÀ LAM nói gọn lại. GIÀ LAM 伽 藍 là Chùa Phật. § Phiên âm chữ Phạn "samgharama", gọi tắt là “LAM”, nghĩa là nơi thờ “Phật” 佛, là Chùa chiềng. Trong Truyện Kiều thì cụ Nguyễn Du lại gọi là "GIÀ", khi tả Thúy Kiều ở Chiêu Ẩn Am với sư Giác Duyên cụ đã viết :
                     Gió quang mây tạnh thảnh thơi,
                  Có người đàn-việt lên chơi cửa GIÀ.
       Nên...
       NHỮNG CÂU ĐỐI THÚ VỊ CỦA CÁC DANH LAM là "Những câu đối thú vị của những ngôi chùa nổi tiếng". Đó là những ngôi chùa nào và những câu đối thú vị ra sao; Ta sẽ lần lượt điểm qua các danh lam và câu đối sau đây :

                         
                     
1. Chùa Dũng Tuyền ở Phúc Châu 福 州 湧 泉 寺 PHÚC CHÂU DŨNG TUYỀN TỰ :  
        Chùa DŨNG TUYỀN trên Cổ Sơn của thành phố Phúc Châu (tỉnh Phúc Kiến), được xưng tụng là "Ngôi chùa hạng nhất của xứ Mân Nam". Chùa được xây dựng từ năm Kiến Trung thứ tư đời Đường Đức Tông (783); Lúc đầu có tên là Hoa Nghiêm Tự, sau được vua Tống Chân Tông (915) đổi tên thành "Dũng Tuyển Thiền Viện 涌 泉 禪 院", đến năm 1699 vua Khang Hy mới ngự ban ba chữ vàng tên DŨNG TUYỀN TỰ 湧 泉 寺. Trước sơn môn (cổng tam quan) của chùa có một đôi câu đối rất hay như sau :          
                 淨 地 何 須 掃;   Tịnh địa hà tu tảo;
                 空 門 不 用 關.    Không môn bất dụng quan.
      Có nghĩa :
                     Đất Tịnh sao phải quét ?
                     Cửa Không chẳng đóng đâu !

      TỊNH ĐỊA 淨 地 hay TỊNH THỔ 淨 土 chỉ "Đất Phật thanh tịnh". Tiếng Phạn gốc là Buddhakṣetra. Hai chữ "Thanh Tịnh 清淨" đều có 3 chấm Thuỷ 氵bên trái, nên THANH là Trong; TỊNH là Sạch; THANH TỊNH là rất trong sạch yên tĩnh. Còn...
      KHÔNG MÔN 空 門 là Cửa Không, tiếng Phạn là Śūnyatā-vumukhamsa, có nghĩa là "Cửa giải thoát bằng tính không", là Cửa của Phật Giáo, là Cửa của nhà Chùa. 
                     


      Câu đối hay và thú vị ở chỗ... 
      * "淨 地 何 須 掃 Tịnh địa hà tu tảo" là đất Phật đã trong sạch lắm rồi, nên sao lại cần phải quét nữa ? 
      * "空 門 不 用 關 Không môn bất dụng quan" Cửa chùa là cửa của Tứ Đại Giai Không, là Không có gì cả rồi nên cũng không cần phải đóng mà chi !
      Thực ra thì sau cổng chùa là một con đường lát đá xanh với hai hàng cây rậm rạp, đến mùa thu thì lá vàng rụng đầy, nhưng những trận gió núi của mùa thu rạt rào thổi bay tất cả những lá vàng xuống núi, nên không cần phải quét tước gì cả ! Và vì những trận gió núi rất mạnh đó thường thổi sập các cánh cửa chùa, nên cổng chùa cũng không có làm cửa mà chi. Hơn nữa đã bảo là KHÔNG MÔN rồi mà còn có gì sợ mất nữa đâu !
      Vừa nêu được ý thiền và triết lý của nhà Phật, lại vừa hợp với hoàn cảnh thực tế, quả là một câu đối vừa giản dị, vừa sâu xa, vừa thú vị ! 

2. Chùa Phổ Tế ở Phổ Đà Sơn 普 陀 普 濟 寺 PHỔ ĐÀ PHỔ TẾ TỰ :
                    


       PHỔ TẾ TỰ 普 濟 寺 là chùa thờ Quan Thế Âm Bồ Tát lớn nhất ở trên núi Phổ Đà thuộc Thành phố Chu Sơn tỉnh Chiết Giang, là một trong ba chùa lớn nhất trên Phổ Đà Sơn. Chùa được xây dựng từ thời nhà Đường, trải qua các triều Tống, Nguyên, Minh, đến đời vua Khang Hy của triều Thanh mới chính thức có tên là "PHỔ TẾ THIỀN TỰ 普 濟 禪 寺". Trong chùa có đôi câu đối nổi tiếng do môt nhà sư, nhà thơ (thi Tăng) Tô Mạn Thù 蘇 曼 殊 làm ra. Câu đối như sau :
                 乾 坤 容 我 靜,    Càn khôn dung ngã tĩnh,
                 名 利 任 人 忙.     Danh lợi nhậm nhân mang.
      Có nghĩa :
                    Trời đất để ta yên,
                    Danh lợi mặc người bận.
                  
                        


      CÀN KHÔN là Âm Dương, là Trời Đất; DUNG là Bao Dung che chở; TĨNH là Yên tịnh. Trời đất bao la luôn dung nạp cho ta được yên tĩnh, không bị dao động bởi thế giới xô bồ xô bộn bên ngoài.            
      DANH LỢI là Tiếng tăm và sự Giàu có thì mặc cho người đời tất bật bôn ba để mà giành giựt cầu mong, để tranh Danh đoạt Lợi.
      Câu đối nhằm khuyên ta đừng qúa xem trọng lợi danh mà phải biết chừng mực giữ cho tâm hồn được thanh tịnh bình ổn; Không phải khuyên ta tiêu cực mà muốn thức tỉnh ta biết dừng đúng lúc, đừng cứ nhắm mắt nhắm mũi mà lao vào vòng danh lợi, rồi đến khi mất tất cả mới van vái cầu xin với Quan Thế Âm Bồ Tát để cứu khổ cứu nạn.
                        
3. Chùa TUỆ TẾ ở Phổ Đà Sơn 普 陀 山 慧 濟 寺 PHỔ ĐÀ SƠN TUỆ TẾ TỰ :

       TUỆ TẾ TỰ 慧 濟 寺 cũng là một trong ba Đạo tràng thờ Quan Thế Âm Bồ Tát lớn nhất nằm trên Phổ Đà Sơn của tỉnh Chiết Giang. Chùa được khởi xây từ đời nhà Minh bởi tăng nhân Viên Tuệ; Lúc đầu chỉ là một cái am, đến đời Càn Long nhà Thanh (1793) mới phát triển thành tự, và chính thức mở rộng từ đời vua Quang Tự (1907) thành TUỆ TẾ TỰ. Trước điện thờ Phật Mẫu Quan Âm có một đôi câu đối như sau :
       自 在 自 觀 觀 自 在;   Tự tại tự quan quan tự tại;
       如 來 如 見 見 如 來.    Như lai như kiến kiến như lai.
                  


      QUAN TỰ TẠI BỒ TÁT 觀 自 在 菩 薩 và QUAN THẾ ÂM BỒ TÁT 觀 世 音 菩 薩 là cùng một vị Bồ Tát, tên tiếng Phạn là Avalokiteśvara :                    
      - QUAN THẾ ÂM BỒ TÁT 觀 世 音 菩 薩 do Thiền sư người nước Thiên Trúc là Cưu Ma La Thập 鳩 摩 羅 什 (Kumārajīva) dịch từ đời Đông Tấn, khi Phật giáo vừa truyền vào Trung Hoa chẳng bao lâu. QUAN THẾ ÂM có nghĩa : Quan sát và nghe ngóng những tiếng kêu thương khổ nạn của chúng sinh để mà cứu rổi, nên tên vị Bồ Tát nầy còn được gọi là : CỨU KHỔ CỨU NẠN QUAN THẾ ÂM BỒ TÁT.
      - QUAN TỰ TẠI BỒ TÁT 觀 自 在 菩 薩 là do sư Trần Huyền Trang pháp danh Tam Tạng đời Đường, căn cứ vào "Câu đầu tiên của Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh 般 若 波 羅 蜜 多 心經" là :"QUAN TỰ TẠI BỒ TÁT hành thâm bát nhã ba la mật đa thì... 觀 自 在 菩 薩,行 深 般 若 波 羅 蜜 多 時... là phép tu tập về lục căn thông suốt với nhau, như có thể dùng tai để nhìn và dùng mắt để nghe được... gọi là ĐẠI TỰ TẠI 大 自 在. QUAN là quan sát, xem xét; TỰ TẠI là Thong dong tự tại, không bị gò bó trói buộc gì cả. Nên...
      自 在 自 觀 觀 自 在; Tự tại tự quan quan tự tại; 
    ... là : 
            Tự do tự tại mà tự thong dong quan sát lấy mình.

     - NHƯ LAI 如 來 là Như thực nhi lai, bất sanh bất diệt. Chỉ bản tánh vốn có của con người khi đến với thế gian nầy, là Phật tánh đó; nên NHƯ LAI là Phật Đà, là Phật Như Lai. Khi con người buông bỏ được hết những lục dục thất tình, không còn chìm đắm trong mê muội nữa là sẽ... Kiến Như Lai, sẽ thành Phật đó, nên...
      如 來 如 見 見 如 來.  Như lai như kiến kiến như lai.
    ... là :
             Nếu được như lúc mới đến với thế gian nầy, thì là đã thấy Như Lai rồi.
               ( Nếu thấy được mình như lúc mới sinh ra là đã thành Phật rồi đó !)
       Nói theo Nho giáo là : Nhân chi sơ, Tính bản thiện. Cái tính vốn Thiện của Nho gia chính là Phật tính trong Phật giáo đó.
                     


4. Câu đối trước QUAN ÂM ĐỘNG ở Phòng Huyện của tỉnh Hồ Bắc 湖 北 房 縣 觀 音 洞 對 聯 :
 
       QUAN ÂM ĐỘNG ở Phòng Huyện của tỉnh Hồ Bắc nằm cách huyện thành 3km dưới chân núi Phụng Hoàng Sơn. Chùa được xây dựng từ đới Đường Trung Tông (688) trước một động đá thiên nhiên, được trùng tu năm 1995 và được xếp vào Di tích Văn hóa cấp Quốc gia. Trước động chùa có câu đối đầy thiền ý như sau :
              見 見 見,非 見 非 見,見 非 見; Kiến kiến kiến, phi kiến phi kiến, Kiến phi kiến;
              聞 聞 聞,不 聞 不 聞,聞 不 聞. Văn văn văn, bất văm bất văn, văn bất văn.
Diễn Nôm :
       - Thấy thấy thấy, không thấy không thấy, thấy cái không thấy;
       - Nghe nghe nghe, Không nghe không nghe, nghe cái không nghe.   
          
   
Có nghĩa : 
       - Thấy tất cả, cũng như không thấy gì cả, chỉ thấy những cái mà không đáng thấy, những cái mà người thường không thấy được : Cái lòng thành và tĩnh lặng, cái bản chất và chân như của sự vật sự việc.
       - Nghe tất cả, cũng như không nghe gì cả, chỉ nghe những cái không đáng nghe, những cái mà người thường không nghe được : Những tạp âm và lời sáo rỗng,  để buông bỏ và giữ cho nội tâm được thanh thản tĩnh lặng.

                  

5. Chùa LINH ẨN ở Hàng Châu 杭 州 靈 隱 寺 Hàng Châu Linh Ẩn Tự :
        HÀNG CHÂU LINH ẨN TỰ 杭 州 靈 隱 寺 nằm dưới cúi Linh Ẩn sơn của tỉnh Hồ Bắc ở mặt bắc của Tây Hồ, do nhà sư Tuệ Lý người Ấn Độ sáng lập nên từ Hàm Hòa nguyên niên (326) đời Đông Tấn. Đôi câu đối nổi tiếng nhất trong chùa là :

       人 生 哪 能 多 如 意;    Nhân sinh nả năng đa như ý;
       萬 事 只 求 半 稱 心.    Vạn sự chỉ cầu bán xứng tâm !
      Có nghĩa :
               - Người đời sao được đều như ý;
               - Muôn việc chỉ cầu được nửa thôi !
               
                      


      Rất thực tế và rất nhân bản, không triết lý cao siêu xa vời mà khuyên răn thẳng với cuộc sống của con người...
      Trong cuộc sống của người đời, làm sao có được tất cả mọi điều đều đúng như ý nguyện của mình cả cho được, nên phải biết có chừng mực mà đừng van vái đòi hỏi quá nhiều ở Thần Thánh phù hộ cho có được tất cả...
      Muôn việc tính toán mong cầu, nếu tất cả đều được thành công và gặt hái được một nửa kết quả là đã "qúy hóa" lắm rồi. Lòng tham của con người không đáy, đòi hỏi tối đa thì Tiên Phật gì cũng khó mà đáp ứng cho nổi !

         Còn tiếp      
      
              Đỗ Chiêu Đức











Không có nhận xét nào: