Góc Cổ Thi :
TỐNG CỰU NGHINH TÂN (3)
TỐNG CỰU NGHINH TÂN để đón Giao thừa trong đêm Trừ tịch; Cái đêm mà như nhà thơ Sử Thanh đời Đường đã tả trong bài "Ứng chiếu phú đắc Trừ Dạ 應 詔 赋 得 除 夜" là:
寒 隨 一 夜 去， Hàn tùy nhất dạ khứ,
春 逐 五 更 來。 Xuân trục ngũ canh lai.
Có nghĩa :
- Cái lạnh theo tuần tự đi mất chỉ trong một đêm; và...
- Mùa xuân cũng tuần tự theo về chỉ trong năm canh của một đêm mà thôi.
Lạnh đông đi mất trong đêm,
Xuân hồng lại đến bên thềm năm canh.
Thi vị và chi tiết rõ ràng hơn như trong 4 câu đầu trong bài thơ "除 夜 Trừ Dạ" của nữ sĩ Chu Thục Chơn 朱 淑 真 đời nhà Tống như sau:
窮 冬 欲 去 尚 徘 徊， Cùng đông dục khứ thượng bồi hồi,
獨 坐 頻 斟 守 歲 杯。 Độc tọa tần châm thủ tuế bôi.
一 夜 臘 寒 隨 漏 盡， Nhất dạ lạp hàn tùy lậu tận,
十 分 春 色 破 朝 來。 Thập phân xuân sắc phá triêu lai !
Có nghĩa :
- Mùa đông đã đến ngày tận cùng sắp đi nhưng vẫn còn quyến luyến...
- Ta ngồi một mình rót hết chén nầy đến chén khác để chờ đón Giao thừa.
- Trong môt đêm cái lạnh của tháng Chạp ra đi theo tiếng đồng hồ nhỏ giọt, và...
- Mùa xuân sẽ ập đến đủ mười phân vẹn mười trong ánh nắng ban mai!
Tàn Đông quyến luyến chưa rời,
Một mình rót rượu ta ngồi chờ Xuân.
Canh tàn khắc lậu bâng khuâng...
Màu Xuân ập đến mười phân sáng ngày !
Chúa Xuân sẽ đến, nàng Xuân sẽ về, màu Xuân sẽ vô cùng rực rỡ xinh tươi trong ngày đầu Xuân đầm ấm, trong niềm hân hoan thiêng liêng của mái ấm gia đình và trong hạnh phúc chan hòa của sự sum vầy đoàn tụ. Tống cựu nghinh tân, Giao thừa là một bài ca vui của đôi lứa dù trẻ hay già đều có chung một niềm hạnh phúc vô biên khi cùng chung đưa năm cũ đón năm mới với nhau. Ta hãy đọc các câu trong bài thơ cổ phong《Cộng nội nhân dạ tọa Thủ tuế 共 内 人 夜 坐 守 岁》(cùng "bà xã" đêm ngồi đón Giao thừa) của Từ Quân Thiến 徐 君 倩 thời Nam Bắc Triều sau đây thì sẽ rõ:
歡 多 情 未 極， Hoan đa tình vị cực,
賞 至 莫 停 杯。 Thưởng chí mạc đình bôi...
勿 疑 鬓 钗 重， Vật nghi mấn thoa trọng,
為 待 曉 光 摧。 Vị đãi hiểu quang thôi !
Có nghĩa :
- Trong ngày nhiều niềm vui nầy, nhưng tình cảm vẫn chưa đến cực điểm, nên...
- Cứ cùng nhau thưởng ngoạn và cùng nhau uống rượu đến quên thôi...
- Đừng lấy làm lạ là sao vẫn trâm cài lượt vắt một cách trang trọng,
- Vì đang chờ đợi đến sáng ngày, ánh sáng ban mai đến là mùa Xuân cũng sẽ đến theo rồi !
Niềm vui chan chứa không vơi,
Cùng nhau nâng chén uống vùi không ngưng.
Lạ gì lược vắt cài trâm,
Vì đang chờ đón chúa Xuân sáng ngày !
Nôn nao náo nức nhất vẫn là các trẻ con, có bé con nào mà lại không chờ Tết và vui với Tết đâu! Tô Đông Pha đời Tống đã hạ hai câu rất thực tế và xác thực như sau:
兒 童 强 不 睡, Nhi đồng cưỡng bất thụy,
相 守 夜 喧 嘩. Tương thủ dạ huyên hoa...
Có nghĩa :
Trẻ con không ngủ lao xao,
Giao thừa chờ đón ồn ào khắp nơi !
Khác với trẻ con, người lớn đón Giao Thừa điềm đạm hơn, sâu sắc hơn với cái nhìn vũ trụ quan bao quát với cảnh núi non, đất trời, sông nước... với cái nhìn của một kẻ sĩ ưu thời mẫn thế như những câu thơ trong bài "Xuân Tiết 春 節" (Tiết Xuân) của Diệp Hiệu 葉 颢 đời Minh như sau :
天 地 風 雪 盡， Thiên địa phong tuyết tận,
乾 坤 氣 象 和， Càn khôn khí tượng hòa.
曆 添 新 歲 月， Lịch thiêm tân tuế nguyệt,
春 满 舊 山 河， Xuân mãn cựu sơn hà !
Có nghĩa :
- Gió tuyết trong trời đất đã đến lúc cạn kiệt tận cùng rồi,
- Khí hậu và thiên tượng trong vũ trụ lại chan hòa khắp trời đất.
- Lịch sách lại thêm những năm tháng mới trong năm mới, và...
- Xuân mới lại về đầy rẫy trên khắp núi sông xưa cũ !...
Tuyết sương trời đất hết còn...
Càn khôn khí tượng xoay tròn một năm.
Lịch mới thêm ngày tháng năm,
Xuân về đầy khắp núi sông nước nhà !
Nhẹ nhàng bình thản đón xuân như là một hiện tượng tự nhiên của cuộc sống. Các cô thiếu nữ hoài Xuân đón Xuân một cách hồn nhiên qua những câu thơ của nữ thi nhân đời Thanh Chu Hiểu Cầm 朱 曉 琴 trong bài Trừ Tịch 除 夕 như sau:
一 年 今 夕 盡， Nhất niên kim tịch tận,
爆 竹 又 迎 春。 Bộc trúc hựu nghinh xuân.
把 酒 家 家 樂， Bả tửu gia gia lạc,
桃 符 萬 象 新。 Đào phù vạn tượng tân !
Có nghĩa :
- Đêm nay là đêm tận cùng của năm, nên...
- Tiếng pháo lại sẽ đón Xuân về, và...
- Nhà nhà đều cất cao chén rượu mừng Xuân, trong khi...
- Liễn Tết dán lên thì muôn ngàn hiện tượng đều như đổi mới!
Tận cùng năm hết đêm nay,
Đì đùng tiếng pháo đón ngay Xuân hồng.
Nhà nhà vui chén thong dong,
Cột thay liễn mới muôn lòng hân hoan.
Riêng người già sống trong thời kỳ "Nhân sinh thất thập cổ lai hi" của đời Tống như Tô Triệt 蘇 轍, em trai của Tô Đông Pha 蘇 東 坡, cũng là một trong "Đường Tống bát đại gia" thì lại rất cảm khái cho tuổi già của mình trong đêm trừ tịch. Trong bài "Trừ Nhật 除 日" ông đã hạ hai câu như sau:
年 年 最 後 飲 屠 蘇， Niên niên tối hậu ẩm Đồ tô,
不 覺 年 来 七 十 餘。 Bất giác niên lai thất thập dư.
Có nghĩa :
Năm năm uống rượu Đồ tô cuối,
Bất giác bảy mươi tuổi đã dư !
Rượu Đồ Tô là rượu dược thảo, uống để khử hàn và để phòng chống bệnh dịch, thường được uống vào đêm trừ tịch khi đón Giao Thừa. Người trẻ tuổi uống trước phần rượu ngọn, rượu lạt ở trên, dần dần đến phần dưới là phần đậm đặc hơn thì để kính cho người lớn tuổi hơn, nên người lớn tuổi nhất trong họ tộc là người uống rượu Đồ Tô cuối cùng; Cho nên Tô Triệt mới vừa cảm khái vừa tự hào cho việc được uống ly rượu Đồ Tô cuối cùng là thế.
Tống cựu nghinh tân của gia đình khi vui vẻ đoàn viên là như thế đó, còn đối với những người du tử lang bạt giang hồ thì sao? Đêm Giao Thừa là sự nuối tiếc, là dòng dư lệ của những kẻ tha phương cầu thực không thể về để sum họp với gia đình. Mạnh Hạo Nhiên đã bùi ngùi nhớ quê trong bài "Tuế trừ dạ hữu hoài 歲 除 夜 有 懷" với hai câu:
守 歲 家 家 應 未 卧， Thủ tuế gia gia ưng vị ngọa,
想 思 那 得 夢 魂 来。 Tưởng tư nả đắc mộng hồn lai !
Có nghĩa :
Nhà nhà không ngủ đêm nay,
Mộng hồn ta cũng ai hoài nhớ quê !
Để cùng đồng cảm với cổ nhân và cũng để cùng thấm thía hơn với nỗi lòng của những kẻ phải đón Tết tha hương như chúng ta hiện nay, xin hãy nghe thi nhân Lai Hộc 來 鵠 đời Đường bày tỏ nỗi lòng trong bài Trừ Dạ 除 夜 :
事 關 休 戚 已 成 空， Sự quan hưu thích dĩ thành không,
萬 里 相 思 一 夜 中。 Vạn lý tương tư nhất dạ trung.
愁 到 曉 雞 聲 絕 後， Sầu đáo hiểu kê thanh tuyệt hậu,
又 將 憔 悴 見 春 風。 Hựu tương tiều tụy kiến Xuân phong.
Lai Hộc 來 鵠
Có nghĩa :
- Những chuyện vui buồn thành bại trong đời đã là con số không rồi.
- Bây giờ thân đang ở ngoài ngàn dặm để nhớ về nhau trong một đêm nay thôi.
- Nỗi ưu sầu cứ ray rức cho đến khi tiếng gà gáy sáng dứt hẵn mới thôi.
- Ta lại đón gió xuân với thân hình tiều tụy và với bộ mặt võ vàng này!
Vui buồn được mất cũng thành không,
Ngàn dặm đêm nay nhớ ngập lòng.
Sầu đến tiếng gà thôi gáy sáng.
Võ vàng lần nữa đón Xuân phong !
Lục bát :
Buồn vui thành bại qua rồi,
Giao thừa ngàn dặm nhớ hoài quê xa.
Lòng sầu theo với tiếng gà,
Đón Xuân tiều tụy năm qua lại sầu !
Lai Hộc đã thế, còn Thượng Nhan 尚 顏 thì sao, cũng là một thi nhân ở buổi Tàn Đường, Thượng Nhan đón Xuân trong tuổi già sức yếu, ông lo cho mình không biết còn gặp lại Chúa xuân được mấy lần nữa đây? Đọc bài Trừ Dạ 除 夜 của ông sau đây sẽ rõ:
九 冬 三 十 夜， Cửu đông tam thập dạ,
寒 與 暖 分 開。 Hàn dữ noãn phân khai.
坐 到 四 更 後， Tọa đáo tứ canh hậu,
身 添 一 歲 來。 Thân thiêm nhất tuế lai..
魚 燈 延 臘 火， Ngư đăng diên lạp hỏa,
獸 炭 化 春 灰。 Thú thán hóa xuân hôi.
青 帝 今 應 老， Thanh Đế kim ưng lão,
迎 新 見 幾 回。 Nghinh tân kiến kỷ hồi !
Có nghĩa :
- Trong đêm Ba mươi cuối cùng của chín mươi ngày mùa Đông nầy,
- Cái lạnh và cái ấm được phân chia ra rõ rệt.
- Ta ngồi đợi cho đến sau canh tư...
- (sang canh năm) thì thân ta lại được thêm một tuổi nữa rồi !
- Cái giá đèn hình con cá còn lấp loáng áng sáng tàn của đèn nến, và
- Những củi than hình thù quái dị như những con thú (đốt để sưởi ấm) cũng đã tàn tạ thành những đống tro Xuân cả rồi.
- Chúa Xuân (Thanh Đế) năm nay chắc cũng đã gìa cả như ta rồi...
- Không biết còn có thể đón Xuân thêm mấy lượt nữa đây!
Câu cuối còn có nghĩa: Không biết còn gặp được Chúa Xuân mấy lần nữa đây (Vì Chúa Xuân cũng đã gìa rồi, biết lần sau còn gặp được "ông ta" nữa không ?).
* Thanh Đế 青 帝 : là Ông vua Xanh, là một trong Ngũ Phương Thiên Đế 五 方 天 帝, năm ông vua ở trên trời. Theo truyền thuyết Trung Hoa xưa: Thanh Đế là ông vua cai quản hướng Đông, là biểu tượng của con rồng xanh, là thần của mùa Xuân và của muôn hoa, nên còn gọi là Chúa Xuân. Như trong bài thơ "Mai Rụng" của J. Leiba thời Tiền Chiến :
... Yêu chàng, em cố chuốt hình dong
Tô cặp môi son, điểm má hồng,
Em thấy Xuân nay hoa nở đẹp,
Cảm tình THANH ĐẾ, tạ đông phong.
* Diễn Nôm :
ĐÓN GIAO THỪA
Cuối đông đêm ba mươi,
Ấm lạnh phân hai nơi.
Ngồi đến canh tư điểm,
Ta thêm một tuổi rồi.
Đèn nến tàn sắp lụn,
Than thành tro xuân thôi.
Chúa Xuân chừ gìa cỗi,
Còn gặp mấy lăm hơi !?
Lục bát :
Đông qua chín chục giao thừa,
Phân chia ấm lạnh hai mùa Đông Xuân.
Canh tư qua, trời rạng đông.
Ta thêm một tuổi bâng khuâng canh tàn.
Chân đèn sáp chảy lan man,
Củi than cháy lụn tro tàn ai gom.
Chúa Xuân chắc đã gìa còm,
Thêm vài năm nữa có còn gặp nhau!?
Thời gian như cây roi ngựa không ngừng đưa lên giục xuống, và con ngựa thời gian cũng không ngừng phi về phía trước mà không chờ đợi ai cả; nên dù ở bất cứ hoàn cảnh nào con người cũng phải biết phấn chấn mà đi về phía trước, nhất là trong thời khắc "TỐNG CỰU NGHINH TÂN" nầy, nhà thơ Sử Thanh trong "Năm bước thành thơ" đã viết nên câu:
今 歲 今 宵 盡， Kim tuế kim tiêu tận,
明 年 明 日 催。 Minh niên minh nhật thôi.
Có nghĩa :
- Năm nầy sẽ hết ngay trong đêm nay, và...
- Năm mới sẽ tiếp diễn ngay ngày mai (và cứ thế tiếp nối nhau, mà không ai có thể ngăn chặn hay kìm chế được cả!)
Năm nầy đêm nay hết,
Năm mới mai lại sang !
Cũng cùng một ý như Sử Thanh, nhà thơ Lư Đồng 盧 仝 thời Sơ Đường trong bài thơ Trừ Tịch 除 夕 cũng có câu:
去 年 留 不 住， Khứ niên lưu bất trụ,
年 来 也 任 他。 Niên lai dã nhậm tha.
Có nghĩa :
Năm qua lưu chẳng nổi,
Năm mới mặc tình qua !
Để chứng tỏ ý chí quật cường không chịu nhường bước trước thời gian, nhà thơ Triệu Dực 趙 翼 đời Thanh, tuy đã 85 tuổi rồi, nhưng vẫn muốn tỏ rõ hùng tâm tráng chí của mình trong đêm Giao Thừa, quyết thức cho đến khi thời khắc của năm mới sang trong tiếng gà gáy sáng mới chịu thôi. Ta hãy đọc bài thơ Trừ Tịch 除 夕 của ông sau đây:
燭 影 摇 紅 焰 尚 明， Chúc ảnh dao hồng diệm thượng minh,
寒 深 知 己 積 瓊 英。 Hàn thâm tri dĩ tích quỳnh anh.
老 夫 冒 冷 披 衣 起， Lão phu mạo lãnh phi y khởi,
要 聽 雄 雞 第 一 聲。 Yếu thính hùng kê đệ nhất thanh !
Có nghĩa :
- Ánh nến đỏ chập chờn nhưng vẫn còn sáng tỏ,
- Cái lạnh se sắt cho ta biết là đã có tuyết (quỳnh anh) rơi.
- Lão phu chịu lại cái lạnh nầy mà khoát áo ngồi dậy (không ngủ),
- Vì muốn nghe tiếng con gà trống đầu tiên cất tiếng gáy (mừng năm mới!)
Nến đỏ chập chờn còn tỏa sáng,
Lạnh tràn biết tuyết phủ đầy sân.
Lão phu khoát áo không e lạnh,
Nghe trước tiếng gà trống báo xuân !
Qủa là "Lão đương ích tráng 老 當 益 壯" già mà còn gân, còn quật cường, háo thắng như tuổi thanh niên. Bài thơ Trừ Tịch của ông đã trở thành một giai thoại văn chương trong làng nghiên bút.
Mong rằng trong năm con ngựa nầy, tất cả người già chúng ta đều quật khởi mạnh mẽ như "Ngựa phi đường xa" để đến đích cuối cùng của "MÃ ĐÁO THÀNH CÔNG 馬 到 功 成" !
Chúc cho mọi người đều có được một cái Tết AN KHANG THỊNH VƯỢNG và một
MÙA XUÂN NHƯ Ý !
杜 紹 德
Đỗ Chiêu Đức
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét